Czarniecki

tiếp tục Gom - khi rẽ sang một ngả khác, thì kết thúc cái đó

(cũng xong cái đó, và sẽ còn tiếp tục cái đó; cũng tiếp tục Faulkner)

dưới đây là một truyện lấy từ Baka

Hồi ký của Stefan Czarniecki

- Witold Gombrowicz

I

Tôi sinh ra và lớn lên

Chống thi sĩ

(cuộc quay trở lại Witold Gombrowicz rốt cuộc đã dẫn đến text vô cùng fameux này - cuộc quay trở lại đó: lần thứ nhất, đang kết thúc, rồi lần 2 và lần 3)

Lẽ ra từ phía tôi sẽ là tế nhị hơn nếu không khuấy động một trong những thứ lễ tôn giáo hiếm hoi vẫn còn lại cho chúng ta. Rốt cuộc chúng ta đã nghi ngờ gần như mọi điều, và thế nhưng chúng ta vẫn hiến sinh cho sự thờ phụng Thơ cùng các Thi sĩ, và có lẽ thậm chí đấy là vị thần duy nhất mà chúng ta không thấy xấu hổ khi thờ với thật nhiều hào nhoáng, cúi mình, và những tiếng gù gù xinh xẻo trong giọng nói. A! Shelley! A! a! Slowacki! A! Lời của Thi sĩ, sứ mệnh của Thi sĩ, tâm hồn của Thi sĩ! Tuy nhiên, tôi tự thấy mình, hỡi ôi! bị buộc phải tấn công vào những thuyết giảng của họ, phá hỏng càng nhiều càng tốt nghi thức ấy - nhưng nhân danh cái gì đây? Thì nhân danh sự tức giận đơn giản và sơ đẳng mà mọi lỗi phong cách, mọi dối trá, mọi đào thoát và bỏ trốn trước thực tại đánh thức ở mỗi chúng ta. Hơn nữa, bằng cách tấn công một chủ đề đặc biệt phô trương, cao, thậm chí thuộc về trời, tôi phải hết sức chú ý để không đi lên, bay trong không trung, như một quả bóng thô lậu, và bằng cách đó khiến chân tôi đánh mất tiếp xúc với đất vững.

Đường tan

Gombrowicz trong nhật ký hay có một hình ảnh: như đường tan ra.

(cũng có cả cá, nhưng không phải cá trong nước, mà là cá trong chảo rán ngập dầu - một hình ảnh không làm người ta sợ mà đúng ra gây bực mình không ít)

(đường tan not Đường Tăng)

nk

(nk not NK)

Việc Ferdydurke xuất hiện trong tiếng Việt khiến tôi muốn quay lại với Gombrowicz (Trans-Atlantyk và Pornografia, rồi thêm Cosmos): văn chương Gombrowicz thuộc vào số (không nhiều) văn chương có thể trở đi trở lại.

cosmos

"tồn tại chỉ để hết tồn tại"

"là cái đó chỉ vì không là cái khác"

"nói điều này chỉ để khỏi phải nói điều nọ"

(Gombrowicz)

tiếp tục

transat

nghl: "Cái thứ nhất, thứ hai là etc. etc."

transat: loại ghế dài ban đầu (trước khi trở nên phổ biến, nhất là ở bể bơi) xuất hiện trên những chuyến tàu băng qua Đại Tây Dương (trans-atlantique)

Trans-Atlantique là cuốn sách mở ra giai đoạn mới của Gombrowicz, sau Ferdydurke và vài tác phẩm khác. Sau khi sống ở Argentina một số năm, Gombrowicz viết cuốn sách ấy, cô đặc lại ở trong đó kinh nghiệm Mỹ Latin của mình. Cô đặc nhưng tất nhiên cũng kèm với nhiều chuyển dịch.

Sganarelle

trước hết

[khi người nói về Bruno Schulz là Witold Gombrowicz, thì chính việc không tìm cách ca ngợi Schulz của Gombrowicz lại khiến ta thấy được Schulz; trong đường link vừa xong tôi cũng định nói đến điều mà Gombrowicz nói: sự khổ dâm: không phải ngẫu nhiên khi Sacher-Masoch là nhân vật thuộc về phía ấy; Cioran cũng làm điều tương tự khi nói đến tính cách không ai chịu nổi của Paul Celan, trong Cahiers, và đấy là ngay sau thời điểm Paul Celan tự sát; nhắc đến Cioran ở đây không hề ngẫu nhiên, vì Gombrowicz đã chiến đấu với cả Cioran lẫn Milosz, và với chính Nhật ký, trong giai đoạn Kultura; còn Kundera thì ca ngợi cả Gombrowicz lẫn Cioran; cái chính là không được rơi vào trò thương vay]

Khi thấy cần quay trở lại với Romain Gary, lần này, tôi nghĩ đến chuyện có thể đi sâu xuống, xem đấy thực sự là ai; dẫu ở trường hợp Romain Gary, điều này ngay lập tức mang dáng dấp của ảo tưởng.

(một người) Adolf Rudnicki

trở lại chuyện hai chúng mình; à nhầm, trở lại Ba Lan (không phải 2 mà 3) - những ngày mùa đông khốn đốn nhất trong đời của tôi không phải là ở Hà Nội, cũng không phải Bắc Âu, mà lại là ở Ba Lan

cũng xem ởkia

Vĩnh biệt mùa thu

("ôi thu thu đã thu rồi" etc.)

Berlin

câu chuyện về các thành phố, tất nhiên không thể thiếu Berlin

Witold Gombrowicz

Tiếp tục câu chuyện Gombrowicz - nhà văn Ba Lan lớn nhất của thế kỷ 20: đã thực sự bắt đầu bản dịch Ferdydurke; nhân tiện, cũng tiếp tục luôn kỳ thứ nhất về năm 1969, về B. Traven.

Ferdydurke là tác phẩm thời trẻ của Gombrowicz. Cuốn tiểu thuyết gây ra không biết bao nhiêu ồn ào, chối bỏ, lên án, chỉ trích, và cũng thuộc vào những gì văn chương từng tạo ra khiến người ta hiểu nhầm nhiều hơn cả.

Ferdydurke

Tuy tên như vậy (Ferdydurke) nhưng đây lại chính là kỳ thứ hai của chuỗi "1969" đã khởi đầu ởkia. Witold Gombrowicz cũng rơi vào đúng hoàn cảnh giống nhân vật đã đề cập trong đường link.

Pasenow-Esch-Huguenau

Tuy tên như vậy ("Pasenow-Esch-Huguenau") nhưng đây chính là kỳ thứ hai của "Trong lúc đọc Hermann Broch" (nhân tiện, cũng tiếp tục luôn kỳ 1; cũng đã tiếp tục "Thể động và hành động"). Và đây cũng là lần đầu tiên có một bộ ba không phải người thật mà là các nhân vật tiểu thuyết.

Milosz và Milosz

nhân tiện: đã tiếp tục Lukács bình luận Hết ảo tưởng và "Hương cảng Lý Thương Ẩn"

Simic: châm ngôn

không phải ngẫu nhiên khi Charles Simic, một người cũng gắn bó nhiều với thành phố Belgrade giống Danilo Kiš, lại là người bình luận Cioran ở Mỹ

Kundera và tôi

Giờ đây, khi Kundera đã quen thuộc, thậm chí quá quen thuộc ở đây (trong cuộc phổ biến hơi có chút tràn lan ấy, tất nhiên có phần đóng góp của tôi, một phần đóng góp không đáng kể), một vài điều nên được nói.

Hai người Ba Lan

Ngày 11 tháng Mười một năm 1918, vào đúng 11 giờ sáng, một cách biểu tượng, Thế chiến thứ nhất đã kết thúc: Đình chiến (armistice) được ký kết; ngày nay, 11/11 là Ngày Tưởng niệm của châu Âu, một ngày lễ lớn. Trong khu rừng Compiègne không xa Paris năm ấy, trên một toa tàu, mọi sự đã được giải quyết. Nhân vật chính là Thống chế Foch của nước Pháp, được đặt tên cho một đại lộ lớn ở khu Trocadéro, Paris. Nhưng người ta còn chưa biết, đây mới chỉ là màn dạo đầu cho sự suy sụp còn lớn hơn nhiều, ở một tầm vóc không thể tưởng tượng nổi, của cả một thế giới.

Bernhard và tôi

Trong khi đợi cuốn tiểu thuyết mới của Linda Lê sẽ được xuất bản vào tháng Giêng sang năm (cuốn tiểu thuyết gần đây nhất, Oeuvres vives, là một câu chuyện tuyệt đẹp về một nhà văn bí hiểm sống ở Le Havre vừa tự sát; nhà văn ấy tên là Antoine Sorel: ngay tắp lự đã có một homage tới Stendhal, Julien Sorel và nguyên mẫu của Julien Sorel, mẩu tin vắn gây cảm hứng để Stendhal viết Đỏ và Đen, với nhân vật chính là Antoine Berthet, rút súng bắn chết người tình cũ trong nhà thờ), có thể đọc tập tiểu luận in cùng thời điểm với Oeuvres vives, mang tên Par ailleurs (exils). Đây là cuốn sách về những sự lưu đày, các nhà văn lưu đày, văn chương lưu đày.

Song song với sự nghiệp tiểu thuyết gia (vô cùng đồ sộ), Linda Lê còn có một sự nghiệp thứ hai, sự nghiệp của một nhà phê bình văn học kiệt xuất, với những tác phẩm sẽ còn tồn tại lâu trong lịch sử (ví dụ xem ở đây).

Rất nhiều thơ, quá nhiều thơ

Có thể có một thái độ nào đối với thơ, ở trong hoàn cảnh Việt Nam?

Kể từ ngày nhận ra là cần phải khinh bỉ thơ, cần phải nuôi dưỡng một niềm khinh bỉ đích thực về phía thơ, tuyệt giao với niềm hứng khởi ca hát nhảy múa của thơ, tôi mới bắt đầu thấy rõ thơ hơn. Ví dụ, Xuân Diệu không thể so nổi với Huy Cận. Có một cuốn sách rất nổi tiếng về Thơ Mới, nói đến các đỉnh cao của Thơ Mới, trong đó Xuân Diệu đứng đầu. Nhưng không thể coi Xuân Diệu là một nhà thơ rất lớn được.

Sách (XIII) Đông Âu

Hai quyển mới in nhé: Tuần đêm của Sergey Lukianenko, ở bìa ghi "tiểu thuyết kỳ ảo", Thụy Anh dịch từ tiếng Nga, NXB Trẻ, 627 tr., 100.000 đ.

À há thì ra chị Thụy Anh nhá :d

Đọc đoạn đầu thấy hấp dẫn, trôi chảy, sách của NXB Trẻ luôn luôn cẩn thận, gọn gàng (hơn nơi khác). Nhưng vẫn có lỗi, như là đánh dấu chú thích xong rồi chả thấy footnote ở cuối trang đâu, cùng một trang ở trên viết "quện" ở dưới đã viết ngay thành "quyện" etc. Lật trang signet xem tên biên tập viên, à há lại gặp cố nhân, sao đời tôi hay gặp cố nhân thế này hở trời.

Quyển thứ hai lại là dòng Ba Lan, và tất nhiên lại là NXB Phụ nữ, một "tất nhiên" nữa là dịch giả lại là Thanh Thư: Tiếng đập cánh, Katarzyna Grochola. NXB Phụ nữ in nhiều sách của tác giả nữ lắm í :) Quyển này thì mỏng dính, chưa biết là nói cái gì, có thể là về chim chóc chăng.

Văn học Đông Âu, nhân vật mà tôi muốn thấy xuất hiện nhất ở Việt Nam là Gombrowicz, nhưng chẳng biết bao giờ mới được thấy, không biết có được nhìn thấy khi còn đang sống không nữa hic.

Tâm trạng u ám lắm í, sau một cú ngã xe kinh điển (kiểu như là chiều mưa đỉnh cao). Cũng an ủi là nhờ vậy mà đã quơ được một lời hứa tặng... sách (yes, lại sách hehe) từ một nhà báo lớn.