nk

(nk not NK)

Việc Ferdydurke xuất hiện trong tiếng Việt khiến tôi muốn quay lại với Gombrowicz (Trans-Atlantyk và Pornografia, rồi thêm Cosmos): văn chương Gombrowicz thuộc vào số (không nhiều) văn chương có thể trở đi trở lại.

Nhật ký của Gombrowicz là "Journal" và không "intime": nhật ký để cho người khác đọc - khi mới in tập truyện ngắn đầu tay năm 1933, vài tờ báo cũng đã mời Gombrowicz viết các "chronique".

Không lâu sau đoạn mở đầu nổi tiếng (hôm nào cũng "tôi" từ thứ Hai đến thứ Năm, rồi thứ Sáu thì thực sự bắt đầu), Gombrowicz bình luận cuốn sách - khi đó mới in - của C. Milosz, hay được gọi là The Captive Mind.

Trước chiến tranh, Gombrowicz tạo thành một dạng cặp với Bruno Schulz, có thêm Witkacy (nhân vật thực sự quái đản mà Gombrowicz miêu tả vô cùng hay); sau chiến tranh thì Milosz, theo cách riêng của mình, trở thành một cái gì đó tương tự, trong tương quan với Gombrowicz. Kultura đặc biệt hữu hiệu trong việc làm người ta biết rộng rãi về hai nhân vật ấy.

Một thứ Sáu (ngay trước đó là miêu tả một buổi công xe tại Colón):

"Nhật ký này, tôi miễn cưỡng mà viết. Sự thành thực thiếu thành thực của nó khiến tôi mệt. Tôi viết cho ai đây? Nếu là cho tôi, thì tại sao lại đem in nó? Và nếu là cho độc giả, tại sao tôi làm ra vẻ đang đối thoại với chính tôi? Có phải mi nói sao cho người khác hiểu được?

Sao mà tôi ở cách xa khỏi sự chắc chắn và đà tiến khiến tôi trở nên sôi động những khi nào - xin lượng thứ cho cụm từ này - "tôi sáng tạo"! Trên những tờ giấy này, cứ như thể từ bầu ngực được ban phước của đêm tôi đã phải nặng nhọc mà bước ra với ánh sáng cứng rắn của buổi sáng, nó khiến tôi ngáp và lôi các sai lầm của tôi ra ánh sáng ban ngày. Sự dối trá vốn dĩ nằm ngay ở cơ sở của Nhật ký này làm tôi trở nên rụt rè, và tôi xin các vị tha thứ cho điều đó, phải, tha thứ (nhưng có lẽ mấy lời vừa rồi thật thừa và đã rất tự phụ rồi?).

Và thế nhưng, tôi nhận ra rất rõ, vẫn cứ phải là chính mình ở tất tật các mức độ của viết; tôi phải có thể tự biểu hiện không chỉ trong một bài thơ hay một vở kịch, mà cả ở một mẩu văn xuôi đơn giản - bài báo, trang nhật ký - và đà bật của nghệ sĩ phải tìm được phản chiếu của nó trên bình diện của cuộc sống thường nhật, như bóng của con condor rọi xuống đất."

tr.111 vol. I (éd. folio, 2004):

"Khi sang Argentina, tôi chẳng có xu nào, và ở vào một hoàn cảnh hết sức khó khăn. Người ta giới thiệu tôi cho các tụ điểm văn chương và chỉ tùy thuộc vào mỗi mình tôi, việc thu phục tất tật những người đó bằng một lối hành xử khôn ngoan. Nhưng rồi tôi đã phục vụ bọn họ món phả hệ, điều này khiến bọn họ mỉm cười.

Dục vọng ấy, cơn điên cứ muốn phong cách hóa mọi thứ ấy, và lại còn làm như vậy theo cách thức xuẩn độn nhất! Thói cuồng phả hệ này, thứ đang làm cho tôi lụn bại, tôi phải trả giá bằng sự nghiệp xã hội của mình! Giả như ít nhất thì tôi cũng thực sự snob đi! Nhưng tôi có snob tẹo nào đâu. Tôi chưa từng bao giờ có chút nỗ lực nào nhằm giao du, nhằm "được tiếp đãi", và "xã hội" gây bực bội cho tôi lắm, thậm chí còn khiến tôi ghê tởm."

Sang đến năm 1954, Gombrowicz (bỗng) trích Paul Valéry - việc Cioran, đối thủ của Gombrowicz (trong năm 1953, ngay trong Nhật ký, Gombrowicz đã tấn công quan niệm của Cioran về lưu đày) đặc biệt quan tâm đến Valéry thì dễ hiểu, nhưng khó biết Gombrowicz cũng vậy. Gombrowicz trích hai câu thơ sau đây:

"Lourds frontons du sommeil, toujours inachevés

Rideaux bizarrement d'un rubis relevés..."

Đây là hai câu nằm trong bài "Profusion du soir" thuộc tập Album de vers anciens.

Bài thơ "Tràn tỏa tối" này của Valéry có thêm phụ đề, "Bài thơ bị bỏ dở". Dẫu bị bỏ dở thì nó cũng không hề ngắn.

Một cuộn lớn chậm và dài một dặm

Gieo các quyến rũ nỗi đờ đẫn trắng

Nơi có một niềm vui, cơn khát xanh

Kéo con tàu màu đen hơi nước thiếu

Alexandre Dumas và Simone Weil:

Gom hút gì?

(ngay sau đó: nói đến Jelenski)