ám

ám - ảm - ạm

Đang như thế kia thì bỗng nhiên nhặt được: cái nhặt được ở đây là một thứ rất đơn giản, sự song song Balzac-Dickens.

(cũng chính là cái đó)

Rất dễ bị Balzac đánh lừa: tất tật những ai đọc Balzac đều có cảm giác

câu chuyện tiến lên rất chậm.

Điều này bắt nguồn không ít từ sự miêu tả balzacien, sự miêu tả đã khiến Nguyễn Văn Vĩnh đầu hàng, bỏ qua đoạn tả cửa hiệu. Nói đúng hơn, vì miêu tả balzacien cùng các đặc tính của nó, người đọc như thể bị bắt ở yên một chỗ, không được nhúc nhích, thậm chí là ở bên dưới một sự kiềm tỏa rất cứng tay, và do đó, thấy đặc biệt chậm.

Ta sẽ quay trở lại với miêu tả của Balzac sau, để đến luôn với điều ngược lại.

Nhưng đấy là một sự đánh lừa (không chủ ý), vì câu chuyện của Balzac nhanh khủng khiếp, chẳng có ai nhanh như thế.

Thậm chí có những khi (tôi sẽ không quá mức cụ thể, để tránh cho    ờ    các vị      phải biết nhiều quá) ta còn chưa nhận ra nhân vật đang được nhắc đến là ai, thì chuyện đã xong (mất) rồi.

Một vụ việc ám muội là cuốn tiểu thuyết mở ra rất nắng, rất đẹp trời: tận gần cuối năm mà vẫn nắng - đấy là một mùa hè muộn, mùa hè rớt, một été indien, một été de la Saint-Martin. Nó có dung lượng ở ngang cỡ Goriot hay Eugénie Grandet (dày hơn thế chỉ có một vài, dày hơn hẳn, rất dày, thì chỉ Illusions và Courtisanes), tổng cộng những tiểu thuyết có dung lượng ở cỡ ấy là trên dưới mười, chính chúng tạo nên vòng công sự chính yếu bảo vệ cho danh tiếng của Balzac.

Ở sự ám ấy có thể thấy là Balzac nhanh đến thế nào.

Balzac sẽ làm như sau: ngay từ đầu, nói là kẻ này sẽ bị chém đầu, rồi cứ chốc chốc lại nói điều đó, nhắc đi nhắc lại, không hề có chút quan tâm nào đến việc che giấu (dường như luôn luôn có một câu lơ lửng: nhưng tại sao lại phải giấu?) - văn chương về sau không bao giờ có được sự thẳng tuột như thế nữa. Balzac miêu tả một nhân vật, bảo đây là người sẽ lên đoạn đầu đài, và sẽ nhất quyết khiến người đó đi đến đấy: nhà văn không kể chuyện thay cho định mệnh, mà nhà văn chính là định mệnh. Chuyện còn tới tận mức bắt trời phải đẹp (tuy truyện thì ám muội), hoặc bắt một đêm nào đó phải có trăng, nhằm phục vụ cho một số mục đích.

Nhân vật của Dickens thì sẽ khiến ta có hình dung về một hướng này hay một hướng khác, và thường xuyên Dickens thích ta hình dung không đúng, ít nhất là không đúng lắm, cho đến một thời điểm nào đó của câu chuyện. Nếu Boffin của Our Mutual Friend bị đoán ra quá sớm thì rất nhiều thứ của cuốn tiểu thuyết đó sẽ bị hỏng mất.