Godard

không phải Godard ấy đâu, Godard ấy thì: pew; chịu khó tìm sẽ thấy

(tiếp tục "Diều")

Mùa đông Baudelaire

Một số nhân vật có phẩm chất là bốn mùa (nghe cứ như Vivaldi, hoặc ít nhất thì cũng là hiệu bán kem), nhưng lại có những người khác, phẩm chất lại là không bốn mùa. Chẳng hạn, văn chương của Bruno Schulz chỉ thực sự có ý nghĩa vào mùa đông; Baudelaire: cũng tương tự - tức là, chuyện kê giường sát vào tường.

(tiếp tục - vì cùng một vệt - hai nhát: một, rồi hai)

Lần trước đã nói: đặt Baudelaire cạnh nhân vật ấy không hề là chuyện ngẫu nhiên, và cũng không chỉ ở những gì liên quan đến bất hạnh.

SDN

Giờ người ta không mấy biết SDN, chắc chắn ít biết hơn so với SDF chẳng hạn. Nhưng đó là tiền thân của một thứ rất gớm: Liên Hợp Quốc. SDN (SdN): Société des Nations, nếu tìm hiểu (chỉ cần sơ qua) thì sẽ thấy, đấy là một thứ nảy sinh từ Hiệp ước Versailles, trụ sở ở Thụy Sĩ, tổng thống Wilson là người khởi xướng, nhưng chính Mỹ lại không phải thành viên (vì Nghị viện không muốn). Báo chí Việt Nam trước kia gọi nó là Hội Quốc Liên, mục đích (được tuyên xưng) của SDN là duy trì hòa bình, và không hoạt động nữa kể từ khi có Liên Hợp Quốc; SDN hay LHQ: đó là sự thể hiện cho một hình dung về một trật tự của thế giới, mà mỗi khi nào nói đến trật tự thế giới thì hệ quả tức thì sẽ là: các đặc quyền (dẫu có mới thì chúng vẫn cứ là những đặc quyền, một thứ hết sức cổ xưa).

(tiếp tục "Dắt nhau" và "Đáy thùng")

từ tù

đúng đấy, chứ không phải một lapsus calami đâu, tức là không phải viết nhầm từ "tử tù"

(đã viết xong "Rất hùng biện", tiếp tục "Thủ môn" và tiếp tục "XX - III")

Céline & Dostoievski

Bỗng tôi nhận ra, cần phải nhìn thấy điều khó nhìn thấy hơn cả: đã có Dostoievski và X, rồi Dostoievski và Y, nhưng còn có Dostoievski và Z, tức là "Céline & Dostoievski". Vả lại, chính đây lại là điều (kết hợp) hiển nhiên nhất - hiển nhiên cho nên rất khó thấy.

Chắc cũng chính vì vậy cho nên cho đến giờ tôi vẫn thấy hơi thiếu.

Thêm nữa, "& X" và "& Y" chính là để dẫn tới "& Z".

lần thứ 7

(bìa: Phạm Đam Ca)

các lần (lưu ý: sẽ rất khó theo dõi, vì theo trình tự ngược, đã thế lại còn italic):          lần thứ 6           lần thứ 5           lần thứ 4           lần thứ 3           lần thứ 2           lần thứ 1           và thêm một lần lẻ

désolé & désertique

(on continue - un peu - avec "Sortir du puits")

pourvu qu'on ne soit pas pris au dépourvu

"Si on les relatait par le détail, je ne crois pas que le monde entier puisse contenir les livres qu'il en faudrait écrire."

(selon Jean)

(một người) Jean Cocteau

Trong lúc đọc Ezra Pound (1) Kulchur

(đã hoàn thành ngoặc to của "Chroniques HN: một phố")

"Tuần nào cũng nghe một fuga thì chỉ cần sau một năm kể cả tên-đầu-bò nhất cũng sẽ được chuyển hóa."

(Ezra Pound)

d'Artagnan in love

Stendhal mười tám tuổi

Đọc là gì? Đọc, trước hết, là đọc. Nhưng đồng thời (chính ở đây, ta mới có thể thấy được rõ hơn tầm vóc của Schopenhauer: thế giới là cái này và đồng thời là cái kia; và, sau Schopenhauer, hiển nhiên sẽ đến ai? tất tật sẽ đồng thanh: Nietzsche, tôi biết; nhưng thế là nhầm, ở phương diện này, sau Schopenhauer phải là Wittgenstein; bọn giả vờ đọc Schopenhauer thật đáng ghê tởm, và bọn giả vờ đọc Wittgenstein cũng đáng ghê tởm tương đương - bọn này giờ đông đặc, chắc đến cả lữ đoàn, trong đó có đủ tư lệnh, chính ủy, tham mưu, đến cả sĩ quan cần vụ loong toong các thứ), đọc không phải là đọc: đọc còn là đọc lại, và đọc còn là đọc hết.

Balzac và Flaubert

Trong rất, rất nhiều năm, tôi không đọc lại Madame Bovary; ngay sau đây, tôi sẽ nói một điều báng bổ, thậm chí vô cùng báng bổ: tôi thấy Bovary chán khủng khiếp, hơn thế nữa, đối với tôi, trong một thời gian cực dài, đó là thứ kém nhất mà Flaubert từng viết. Điều ấy, ngoài một số chuyện khác, thật ra muốn nói lên rằng tôi thuộc về phía bên kia, cái phía của L'Éducation sentimentale và Bouvard et Pécuchet, sẵn sàng bỏ Bovary lại ở phía bên này.

Trước khi tiếp tục câu chuyện, một câu hỏi hẳn đã trở nên hết mức nhàm chán: ở Việt Nam có chuyên gia về Flaubert hay không? Chuyên gia về Flaubert nghĩa là, để tiện hình dung, có thể viết về Flaubert giống như Mario Vargas Llosa từng viết, xem ở kia. Tôi sẽ không trả lời câu hỏi ấy (thóc đâu mà đãi gà rừng lắm thế), mà sẽ chỉ nêu một nhận xét: không khác mấy ở trường hợp Balzac, Flaubert không hề thiếu ở Việt Nam. Từng có ít nhất hai bản dịch tiếng Việt Bà Bovary, từng có ít nhất hai bản dịch tiếng Việt Salammbô và từng có ít nhất hai bản dịch tiếng Việt Trois contes (ít nhất là cái truyện về "Julien"). Nhưng dường như (gần như chắc chắn) chưa bao giờ có bản dịch L'Éducation sentimentale, chưa bao giờ có bản dịch Bouvard et Pécuchet, chưa bao giờ có bản dịch Saint-Antoine, và chắc chắn chưa bao giờ có cái gì thuộc phần "Correspondance" của Flaubert.

Mất mật khẩu

Sẽ đặc biệt nhàm chán khi cứ nhắc đi nhắc lại rằng Céline tiên tri rất nhiều điều. Vì ngay từ đầu, Đi đến cùng đêm đã nói gần như mọi thứ, rằng cuộc đời con người là chuyến đi, nhưng đó là một chuyến đi có đặc điểm là diễn ra trên một triền dốc, và cái triền ấy không hướng lên, mà hướng xuống. Sau đó, đến Chết trả góp (Mort à crédit): sống thì là đi xuống mãi, nhưng chết, ngay cả chết, cũng không phải là giải thoát, làm gì có giải thoát hay cứu rỗi khi mà chết, nghĩa là chết nhiều lần, chết đi chết lại, và chỉ có chết mới tạo ra lòng tin (crédit), có lòng tin thì mới được phép "mua chịu", "mua trả góp". Tài sản duy nhất mà con người sở hữu chính là cái chết của hắn, nhưng ngay thứ tài sản này cũng nực cười vô cùng.

Muốn thất bại

Chỉ có duy nhất một thứ, là văn chương, thực sự dạy được cho chúng ta về thất bại. Nhiều người nghĩ cũng làm được việc ấy là tôn giáo, hay nói đúng hơn là cái mà người ta hay gọi là "tu tập", nhưng tôi cho nghĩ thế là sai.

Con chó, con lợn, con mèo

Đoạn dưới đây theo tôi là kiệt tác trong Đi đến cùng đêm của Céline. Đây là ngay sau khi Bardamu đến Viện Bioduret Joseph (về riêng đoạn này, xem ở kia).

Trong văn chương, nhà văn nào tạo ra những con chó đáng sợ và đáng nhớ nhất? Câu trả lời hiển nhiên là: Kafka. Nhưng Céline cũng vậy, cũng là người ở gần những con chó.

Céline: S, W, Y

hai cuốn sách thuộc loại kỳ quặc nhất của Céline, nếu không tính đến bốn pamphlet (ba trong số đó về sau không bao giờ được tái bản, nhưng không phải vì bị cấm, mà chính Céline không cho phép in lại)

phải tuyệt đối đáng ghét

Céline (không đi ông, và cũng chẳng túi xách, giày dép, quần áo), dựng lên, trên con đường dẫn vào thế giới của mình, vô số chướng ngại vật: vô vàn dấu ba chấm khó chịu mới chỉ là một chuyện nho nhỏ, cái thứ ngôn ngữ tưởng chừng không thể đưa vào văn chương ấy, ngôn ngữ của ngoài chợ, trên những phố nhỏ nhếch nhác của những khu không đẹp; và nhất là, một chướng ngại vật khủng khiếp: sự đáng ghét; nhưng đó cũng chính là lòng nhân đạo của Céline, nếu như mà đối với Céline ta vẫn có thể nói đến lòng "nhân đạo"; những chướng ngại vật đó đã rất nhiều lần ngăn cản tôi, qua được cái này thì lại xuất hiện cái khác, nhiều vô kể, nhưng ý nghĩa của "đêm" có lẽ chính là như vậy, đi trong đêm, có bao giờ nhìn thấy cái gì đâu

Đi đến cùng đêm

Văn chương và Thế chiến thứ nhất

Năm nay, tròn 100 năm bùng nổ Thế chiến thứ nhất, các chuyên gia văn học cũng có công việc phải làm. Dưới đây là bài trả lời phỏng vấn tờ Lire số tháng Ba 2014 của Antoine Compagnon.

“Chiến tranh đã đóng góp cho tính hiện đại văn chương”

Thái Bá Tân, Hoàng Phong, Nguyễn Trung Đức etc

Tôi chưa bao giờ ưa Thái Bá Tân, tôi thấy truyện ngắn của ông cực dở, thơ thì như vè chẳng có mấy giá trị thì khỏi phải nói, lại thêm cái thói megalomania cứ in ra từng tập sách to tướng cứ như thể ông là một văn nhân hạng nhất (tôi cũng mua vài quyển trong số đó, tôi biết mình đang nói gì).

Tôi cũng biết chắc Epghênhi Ônhêghin hay Byron, rồi haiku, thơ Ba Tư cổ bản dịch của Thái Bá Tân rất dở. Nhưng tôi không coi Thái Bá Tân là một dịch giả dở.