Quay lại Bờ Hồ

(Hà Nội của ta năm cửa ô với mấy cái hồ)

nk

(nk not NK)

Việc Ferdydurke xuất hiện trong tiếng Việt khiến tôi muốn quay lại với Gombrowicz (Trans-Atlantyk và Pornografia, rồi thêm Cosmos): văn chương Gombrowicz thuộc vào số (không nhiều) văn chương có thể trở đi trở lại.

tôm tích

tiếp tục Gom: lần thứ nhất, lần thứ hai

"Trung Thu à? có nhớ chứ, vui lắm, nhất là trẻ con."

(Linda Lê)

Ở bàn bên, một đứa bé nói "tôm tích". Trong một câu có thể hiểu là nhằm đòi bố mẹ nó gọi món ấy. Nó nói không chỉ một lần, mà liên tục lặp lại; hẳn sự muốn ăn nhỏ hơn nỗi khoan khoái vì được nói cái từ đó, "tôm tích". Có lẽ chỉ đơn giản là đứa bé thích âm thanh của hai từ này, hoặc giả nó vừa học được nên không ngừng nhắc lại, cho khỏi quên.

cosmos

"tồn tại chỉ để hết tồn tại"

"là cái đó chỉ vì không là cái khác"

"nói điều này chỉ để khỏi phải nói điều nọ"

(Gombrowicz)

tiếp tục

Đẹp và vui

không phải mái tóc bạc nào cũng đẹp

(E. K.)

tiếp tục Gombrowicz

transat

nghl: "Cái thứ nhất, thứ hai là etc. etc."

transat: loại ghế dài ban đầu (trước khi trở nên phổ biến, nhất là ở bể bơi) xuất hiện trên những chuyến tàu băng qua Đại Tây Dương (trans-atlantique)

Trans-Atlantique là cuốn sách mở ra giai đoạn mới của Gombrowicz, sau Ferdydurke và vài tác phẩm khác. Sau khi sống ở Argentina một số năm, Gombrowicz viết cuốn sách ấy, cô đặc lại ở trong đó kinh nghiệm Mỹ Latin của mình. Cô đặc nhưng tất nhiên cũng kèm với nhiều chuyển dịch.

Gà gáy

lo bò trắng răng = (hoặc gần =) lo gà mọc răng

Không còn nghe thấy tiếng gà gáy nữa.

Gà gáy - dường như giống dế kêu, hay ếch ộp oạp - thường chỉ được nhận ra vào lúc đã biến mất, trong sự vắng mặt của nó.

(sự vắng thì giúp nhận ra)

Herling

Gustaw Herling, khi còn rất trẻ, là một trong những người (rất hiếm hoi vào lúc đó) bình luận Gombrowicz.

(tiếp tục XK và VĐ)

Sau chiến tranh, Herling thuộc vào số những người xung quanh Jerzy Giedroyc để lập ra một nhà xuất bản, đi kèm với đó là một thứ vô cùng quan trọng: tạp chí Kultura (trụ sở ban đầu nằm ở Rome, rồi chuyển đến Paris).

Herling cùng David Rousset (L'Univers concentrationnaire) viết từ rất sớm kinh nghiệm về trại của họ (yếu tố sẽ trở thành dấu ấn không thể xóa của thế kỷ 20: đóng góp về phương diện tội ác của thế kỷ ấy, cho dù đấy là KL hay gulag). Trại tập trung là hình thức mới của pogrom trước đó.

Xa khỏi

"nhà ga là các chị em họ [anh em họ cũng được] của những giọt nước mắt"

Pierre Pachet kể,

Về đến

đâu?

Một người lênh khênh trên giàn giáo. Thùng sơn để ở một góc tấm ván kê ngang, hai thanh sắt mảnh bắt chéo nhau tạo thành một dạng che chắn không mấy đảm bảo cho mỗi "tầng" - ngẩng đầu dướn người sơn phía trên cao một lúc, người kia lại cúi xuống nhúng đầu cây gậy gắn miếng lăn của mình vào cái thùng; nếu chuyển động nhịp nhàng, người thợ sơn có thể tự biến mình, cùng đống giàn giáo, thành một chi tiết của mặt tiền nhà.

Các số và các số

từ đấy (để) đến (được) đây: cả một đường

(tiếp tục (ăn) tiramisu)

Gérard de Nerval rất bị các số ám lấy và chi phối, ở mức độ rất mạnh. Tất nhiên, đấy không phải là người duy nhất như vậy.

tiramisu

nghl: "- tại sao người ta lại có thể nghĩ được đến chuyện gọi một cái thứ như thế là cái nhà được nhỉ? còn không bằng một cái hầm

- lại còn là hầm để xe nữa chứ"

Khi nhận ra tuy rất ghét những thứ gì ngọt (nhất là đã ngọt rồi lại còn lợ) nhưng lại có thể rất thoải mái ăn một thứ như tiramisu, tôi đã

Đi ra ngoài

Muốn nhìn thấy thì phải ở bên trong, nhưng nếu muốn nhìn thấy nữa, thì lại phải đi ra bên ngoài. Kia là một cách để làm như vậy (nhờ rất nhiều vào nhân vật ấy ta mới làm được điều này) - nhưng lại cũng không hẳn, vì Balzac khi viết thư cho Hanska vẫn hoàn toàn ở bên trong.

Một cách rất tốt lại chính là nhìn vào Balzac từ khi Balzac còn chưa trở thành Balzac:

(tiếp tục "Ý")

Balzac-Hanska