Primo Levi và Kertész Imre đều đã qua Auschwitz, và đều vào Lager (Konzentrationslager) ở giai đoạn 1943-1944, nghĩa là gần với đoạn kết của "Final Solution" (những người vào trại từ đầu không biết tổng cộng còn sống được bao nhiêu), nhưng Levi ở luôn Auschwitz (Auschwitz-Monowitz) còn Kertész sau Auschwitz còn bị chuyển sang Buchenwald (thật ra theo các miêu tả thì Buchenwald là một cơ may của người Do Thái, nếu so với Auschwitz), chuyển tiếp đến một trại nhỏ nữa là Zeitz, và cuối cùng quay trở lại Buchenwald.
Levi và Kertész đều "may mắn": điều này là chắc chắn, không một người Do Thái nào còn sống sót sau Lager (nhan đề phiên bản tiếng Anh in tại Mỹ của Se questo e un uomo là Survival in Auschwitz) mà không may mắn, may mắn cộng với một thể lực ít nhất là trên trung bình, cộng thêm nữa là tài xoay xở, hay nói thẳng ra là thành thạo các thủ đoạn. Quốc tịch cũng quyết định một phần số phận của từng người: là người Ý, Levi bị động đến rất sớm, còn người Hung là một trong những đợt vét cuối cùng của Đức Quốc xã, cái "Aktion Hungary" nổi tiếng, được miêu tả rất chi tiết trong... thôi... để cho ai quan tâm tự tìm hiểu.
Nhưng Se questo e un uomo và Sorstalanság (bản dịch tiếng Anh phổ biến hơn cả là Fateless của Tim Wilkinson) khác nhau về cơ bản, ở điểm nhìn và ở viễn tượng của hư cấu.
Khi vào trại tập trung, Levi đã ở độ tuổi trưởng thành (sinh năm 1919), và coi như là đã biết mọi thứ, biết về số phận của mình. Giọng văn của Se questo e un uomo đích xác là giọng văn của một "rapporto" (báo cáo) như người ta vẫn gọi nó. Trong khi đó, Kertész mới mười bốn tuổi, và chỉ nhờ vào may mắn ở thời điểm bác sĩ trại chọn người (hai đến ba giây để bác sĩ nhìn từng người tù mới đến trên cái bãi ngay ở nhà ga), trước đó được vài người tù cũ tốt bụng khuyên là phải khai mình đã mười sáu tuổi, mới không bị nhét thẳng vào Lò thiêu, ngay lập tức.
Levi sẽ dựa vào một đời sống tinh thần trí thức, với Dante, với Homer, để mà sống, còn Kertész, điều này thật cay đắng, dựa chính vào nỗi háo hức của một đứa bé chưa đủ lớn. Kertész choáng ngợp trước vẻ đẹp của người lính Đức, của sĩ quan Đức, bác sĩ Đức; giống như là một người trở thành nạn nhân của chính người mà mình hâm mộ. Những gì Kertész nhận ra vừa mang tính chất tiệm tiến thông thường: nhận ra mình phải đi giày đế gỗ, phải ăn một món xúp kinh hoàng mà lần đầu tiên Kertész đã đổ ngay đi, nhưng cũng là một nhận thức tổng thể, ngay lập tức, toàn diện: ngày đầu tiên, nhìn thấy ống khói phun khói lên trời, đi kèm với cái mùi ấy, Kertész đã hiểu ngay lập tức người ta đang làm gì. Người Do Thái không có số phận ở Lager, nhưng Kertész cũng không đi vào con đường miêu tả những người lính và những người tù như các cỗ máy. Điều này có lẽ làm cho Sorstalanság khác biệt. Và Kertész còn nhận ra, ngay cả ở Auschwitz con người ta cũng có thể buồn chán.
Những người Do Thái ở trại đều mơ thấy một giấc mơ giống nhau: cả Levi và Kertész cùng nhấn mạnh ai ai rồi cũng đến lúc mơ đi mơ lại là mình được về nhà. Kertész thì hiểu ra thêm nữa: nhớ về những ngày tháng cũ, thì tốt nhất đừng nhớ những ngày hạnh phúc, vì chúng quá đẹp, chỉ nên khiêm tốn mà nhớ những ngày vừa phải, những ngày xấu xấu một chút mà thôi.
Trong tiểu thuyết-báo cáo của mình, nhân vật chính của Primo Levi vẫn là Primo Levi, còn nhân vật chính trong tiểu thuyết của Kertész Imre thì tên khác (tên nhiều ký tự đặc biệt kiểu Hung, ngại paste quá).
Oct 1, 2010
Sep 28, 2010
Sách (XX) Những hiểm họa
Nhiều hiểm họa lắm: nước, lửa, mối, mọt, bụi, thời gian; tất tần tật đều có thể gây ra những tổn thất không thể cứu vãn được. Ý chí con người thì làm gì nổi.
Nhưng đã hết đâu: gió cũng là một hiểm họa.
Trong một bộ phim tôi đã quên tên, hình như một bộ phim rất ngớ ngẩn, của Anh - nước Anh thì sản xuất được nhiều phim ngớ ngẩn lắm - nhân vật nhà văn (đã già) nhìn là biết rất thời thượng (muốn tưởng tượng ra nhà văn thời thượng là như thế nào thì có lẽ ta nên xem ảnh Chu Lai :d) ngồi viết ở ngoài sân, rồi một cơn gió ập đến, cô gái hình như người Mexico lao theo những trang giấy để nhặt lại. Nhặt lấy nhặt để - tất nhiên sau rồi hai người yêu nhau, phim Anh mà hehe.
Gió thổi qua một cơn nhẹ ta cũng có thể thẫn thờ bỏ quyển sách xuống. Chẳng thể nào đọc được nữa. Cơn gió ấy chẳng có trang nào cả.
Nhưng đã hết đâu: gió cũng là một hiểm họa.
Trong một bộ phim tôi đã quên tên, hình như một bộ phim rất ngớ ngẩn, của Anh - nước Anh thì sản xuất được nhiều phim ngớ ngẩn lắm - nhân vật nhà văn (đã già) nhìn là biết rất thời thượng (muốn tưởng tượng ra nhà văn thời thượng là như thế nào thì có lẽ ta nên xem ảnh Chu Lai :d) ngồi viết ở ngoài sân, rồi một cơn gió ập đến, cô gái hình như người Mexico lao theo những trang giấy để nhặt lại. Nhặt lấy nhặt để - tất nhiên sau rồi hai người yêu nhau, phim Anh mà hehe.
Gió thổi qua một cơn nhẹ ta cũng có thể thẫn thờ bỏ quyển sách xuống. Chẳng thể nào đọc được nữa. Cơn gió ấy chẳng có trang nào cả.
Sep 26, 2010
Một người Ý khác, một người Hung khác
Holocaust bị là đề tài cấm kỵ ở quãng thời gian ngay sau Holocaust. Thời gian ấy dường như người ta cố gắng nhấn mạnh vào các yếu tố tích cực: chiến thắng quân phát xít, giải phóng châu Âu khỏi chủ nghĩa Quốc xã etc. để vực dậy tinh thần nói chung. Quyển sách của Primo Levi mang tên Se questo e un uomo xuất bản năm 1947 rất ít được quan tâm. Mãi hàng chục năm sau này nó mới được đọc nhiều, trở thành kinh điển không thể bỏ qua nếu muốn biết về đời người tù Do Thái trong trại Auschwitz (Levi bị chuyển đến Monowitz là một Lager thuộc hệ thống Auschwitz thực chất là một complex, chính là nơi Đức Quốc xã đặt nhà máy sản xuất cao su nhân tạo Buna, cái nhà máy điên rồ, tiêu tốn vào không biết bao nhiêu mạng người nhưng lại chưa bao giờ sản xuất được một tí cao su nào, một điển hình trong cái gọi là "kinh tế trại tập trung" tận dụng sức lao động của những tù nhân còn chút ít sức lực).
Sau nhiều năm những nỗi đau mới có thể thực sự được nhìn lại. Cái đó có lẽ nằm trong cơ chế tâm lý của con người. Nỗi đau cũng là nhan đề một cuốn tiểu thuyết mỏng của Marguerite Duras, câu chuyện về một người phụ nữ Pháp đón người chồng từ trại tập trung chuyển về trong một tình trạng con người không thể thảm hại hơn. Nhân vật người chồng trong Nỗi đau hình như tên là Robert Anthelme, sau này sẽ không bao giờ thực sự hồi phục được. Bản thân Primo Levi hình như cũng không hồi phục được sau Auschwitz: cái chết năm 1987 của ông đến bây giờ vẫn là điều bí ẩn. Liệu có phải Levi đã tự sát hay không? Phân tích về cái chết này của Diego Gambetta ở đây.
Sau nhiều năm những nỗi đau mới có thể thực sự được nhìn lại. Cái đó có lẽ nằm trong cơ chế tâm lý của con người. Nỗi đau cũng là nhan đề một cuốn tiểu thuyết mỏng của Marguerite Duras, câu chuyện về một người phụ nữ Pháp đón người chồng từ trại tập trung chuyển về trong một tình trạng con người không thể thảm hại hơn. Nhân vật người chồng trong Nỗi đau hình như tên là Robert Anthelme, sau này sẽ không bao giờ thực sự hồi phục được. Bản thân Primo Levi hình như cũng không hồi phục được sau Auschwitz: cái chết năm 1987 của ông đến bây giờ vẫn là điều bí ẩn. Liệu có phải Levi đã tự sát hay không? Phân tích về cái chết này của Diego Gambetta ở đây.
Sep 24, 2010
BC vẽ NL
mình đi nốt một quả này cho nó máu hehe
bức ký họa này do bạn Bút Chì Đỗ Hữu Chí thực hiện
Bút Chì và tôi có biết nhau sơ sơ hồi 360yahoo, sau này thật ra làm chung rất nhiều dự án nhưng gần như không có contact trực tiếp
lần gặp lâu lâu duy nhất là bờ biển Lăng Cô, ngồi uống một thứ Hắc Tửu rất chi là đắng người ta hay gọi là Cà Phê
rất cám ơn Bút Chì đã thân ái bỏ đi các nét gian giảo :d
NB. các bác đặc biệt chú ý hai cái ngón tay giữa
bức ký họa này do bạn Bút Chì Đỗ Hữu Chí thực hiện
Bút Chì và tôi có biết nhau sơ sơ hồi 360yahoo, sau này thật ra làm chung rất nhiều dự án nhưng gần như không có contact trực tiếp
lần gặp lâu lâu duy nhất là bờ biển Lăng Cô, ngồi uống một thứ Hắc Tửu rất chi là đắng người ta hay gọi là Cà Phê
rất cám ơn Bút Chì đã thân ái bỏ đi các nét gian giảo :d
NB. các bác đặc biệt chú ý hai cái ngón tay giữa
tuốt sáng giáo gươm
hôm trước mình nói đùa chắc nhiều người tưởng thật: những cái vần m. của mình thật ra là cũng khá, có chứng nhận oách, nhưng phải nói rằng những cái vần ch. của mình mới khiếp, chân mình dài hơn chân Thanh Hằng, hôm trước đo tại chỗ, hơn 1,33 xăng-ti-mét, cũng có chứng nhận dấu đỏ tươi luôn
hôm trước đọc cái entry này của bác gauxx buồn cười quá suýt ngã lộn cổ từ trên ghế xuống đất nên giới thiệu cho các bạn
cái hình thì tình hình là thế này: hôm ấy Hắc Kính thiếu hiệp từ Trung Thổ cùng Lún Phún đại hiệp đáp Phi Cơ Tự Hành xâm nhập phiên thành Nam Đô, sự kiện Kính Đen phó hội gây chấn động quần hùng đến bây giờ bản thân mình vẫn còn rùng mình kinh khiếp, tấm hình đã lọt ra khỏi vòng kiểm soát nên thôi mình quẳng luôn lên đây cho nó thành khẩn
NB1. các bác thế nào cũng nghĩ bậy, mình biết thừa, những cái ch. mình muốn nói là chin, cheek, chest hehe
NB2. vì vừa có chuyến giang hồ chớp nhoáng nên mình nhớ tới câu "bạn bè ngồi quanh tuốt sáng giáo gươm", lại nhân tên truyện của Ngô Phan Lưu là "con lươn chép miệng", ghép ghép thế nào lại ra ngay cái thuật ngữ rất gớm là "tuốt lươn" hic, thật là một sự tình cờ đáng kinh hãi
NB3. mình rất rất muốn có một đêm nào đó được ngủ tám tiếng huhu, không còn nhớ nổi lần cuối cùng là khi nào nữa rồi, deep shit, really
hôm trước đọc cái entry này của bác gauxx buồn cười quá suýt ngã lộn cổ từ trên ghế xuống đất nên giới thiệu cho các bạn
cái hình thì tình hình là thế này: hôm ấy Hắc Kính thiếu hiệp từ Trung Thổ cùng Lún Phún đại hiệp đáp Phi Cơ Tự Hành xâm nhập phiên thành Nam Đô, sự kiện Kính Đen phó hội gây chấn động quần hùng đến bây giờ bản thân mình vẫn còn rùng mình kinh khiếp, tấm hình đã lọt ra khỏi vòng kiểm soát nên thôi mình quẳng luôn lên đây cho nó thành khẩn
NB1. các bác thế nào cũng nghĩ bậy, mình biết thừa, những cái ch. mình muốn nói là chin, cheek, chest hehe
NB2. vì vừa có chuyến giang hồ chớp nhoáng nên mình nhớ tới câu "bạn bè ngồi quanh tuốt sáng giáo gươm", lại nhân tên truyện của Ngô Phan Lưu là "con lươn chép miệng", ghép ghép thế nào lại ra ngay cái thuật ngữ rất gớm là "tuốt lươn" hic, thật là một sự tình cờ đáng kinh hãi
NB3. mình rất rất muốn có một đêm nào đó được ngủ tám tiếng huhu, không còn nhớ nổi lần cuối cùng là khi nào nữa rồi, deep shit, really
Sep 22, 2010
Sách (XIX): Nghìn năm văn hiến cái xyzabc
Đời tôi chỗ nào tập trung nhiều sách là hay lân la, như là thư viện và hiệu sách, tất nhiên hội chợ sách thì thôi rồi. Le Salon du livre tôi đã đi mấy lần, Buchmesse bên Frankfurt (hiện đang diễn ra) cũng đã đặt chân tới, khi đi nhẹ bỗng khi về phải mua va li to tướng ở hiệu của người A rập để tha đồ về. Đời tôi chưa bao giờ thấy có cái hội chợ sách nào buồn chán như hội chợ sách Hà Nội.
Đây là hội chợ sách quốc tế lần thứ ba, lần thứ hai tôi cũng đi, lần trước tổ chức ở Vân Hồ, lần này ở Giảng Võ. Thật là thảm hại cả hai lần. Thảm hại theo đúng nghĩa thảm hại. Mà không hẳn vì không có nhiều sách. Ok, nó không thể sánh được với những chỗ khác về quy mô, mỹ thuật trình bày etc., nhưng như tôi (hehehe) mà hôm ra Giảng Võ còn khuân về được mấy túi to đùng thì người khác nếu có đi, có nhu cầu và có chịu tìm kiếm phải mua được nhiều lắm. Hội chợ sách là một dịp béo bở để quơ lại vô vàn sách vì bình thường không có thời gian mà ta đã bỏ qua, cũng là dịp tìm được sách của một số nhà xuất bản ít quen thuộc. Đợt vừa rồi ai muốn kiếm bộ Trung A Hàm ba tập do Tuệ Sỹ dịch thì sẽ tìm được ở gian hàng Sách Hà Nội, mua sách Thiên chúa giáo của Bùi Văn Đọc thì ở gian hàng NXB Tôn giáo etc.
Đây là hội chợ sách quốc tế lần thứ ba, lần thứ hai tôi cũng đi, lần trước tổ chức ở Vân Hồ, lần này ở Giảng Võ. Thật là thảm hại cả hai lần. Thảm hại theo đúng nghĩa thảm hại. Mà không hẳn vì không có nhiều sách. Ok, nó không thể sánh được với những chỗ khác về quy mô, mỹ thuật trình bày etc., nhưng như tôi (hehehe) mà hôm ra Giảng Võ còn khuân về được mấy túi to đùng thì người khác nếu có đi, có nhu cầu và có chịu tìm kiếm phải mua được nhiều lắm. Hội chợ sách là một dịp béo bở để quơ lại vô vàn sách vì bình thường không có thời gian mà ta đã bỏ qua, cũng là dịp tìm được sách của một số nhà xuất bản ít quen thuộc. Đợt vừa rồi ai muốn kiếm bộ Trung A Hàm ba tập do Tuệ Sỹ dịch thì sẽ tìm được ở gian hàng Sách Hà Nội, mua sách Thiên chúa giáo của Bùi Văn Đọc thì ở gian hàng NXB Tôn giáo etc.
Sep 20, 2010
Chọn trung bình để trao giải
Giống thông cáo báo chí về Giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội 2010 dùng đến từ “băn khoăn” để miêu tả trạng thái tinh thần của hội đồng chung khảo, tôi cũng thấy băn khoăn về giải thưởng năm nay của Hội.
Giải thưởng của các Hội Nhà văn tại Việt Nam có ảnh hưởng gì tới tiếp nhận của độc giả và định hướng thẩm mỹ hay không? Người ta có trông chờ giải thưởng văn học của các Hội, mà trong đó đi đầu là Hội Nhà văn Việt Nam rồi tới Hội Nhà văn Hà Nội, hay không? Có vẻ như là trừ những người có khả năng được giải, độc giả bình thường còn bất ngờ khi nghe thông tin về các giải, rồi cả bất ngờ về những tác phẩm được giải. Giải thưởng của các Hội có làm tác phẩm được giải bán chạy hơn trên thị trường như các giải thưởng quốc tế làm được một cách dễ dàng hay không? Chắc chắn ta khó tưởng tượng được rằng một cuốn tiểu thuyết được giải của Hội Nhà văn Hà Nội được in thêm một vạn bản trong tuần tiếp theo dịp công bố giải thưởng.
Giải thưởng của các Hội Nhà văn tại Việt Nam có ảnh hưởng gì tới tiếp nhận của độc giả và định hướng thẩm mỹ hay không? Người ta có trông chờ giải thưởng văn học của các Hội, mà trong đó đi đầu là Hội Nhà văn Việt Nam rồi tới Hội Nhà văn Hà Nội, hay không? Có vẻ như là trừ những người có khả năng được giải, độc giả bình thường còn bất ngờ khi nghe thông tin về các giải, rồi cả bất ngờ về những tác phẩm được giải. Giải thưởng của các Hội có làm tác phẩm được giải bán chạy hơn trên thị trường như các giải thưởng quốc tế làm được một cách dễ dàng hay không? Chắc chắn ta khó tưởng tượng được rằng một cuốn tiểu thuyết được giải của Hội Nhà văn Hà Nội được in thêm một vạn bản trong tuần tiếp theo dịp công bố giải thưởng.
Subscribe to:
Posts (Atom)