Tạ Tỵ

ui xời, giờ mới biết cái vụ đang hot í, ít để ý tình hình thời sự thiệt quá

phải ăn theo ngay :p

Tôn sùng sự trung bình

Dẫu sự yêu mến đối với thơ của Xuân Quỳnh (sự yêu mến mà rất có thể tôi cũng có góp phần) có lớn đến đâu, thì vẫn cần phải thấy rằng Xuân Quỳnh không viết ra được một thứ thơ lớn.

Yêu quý người nào đến đâu thì cũng không thể vì thế mà đánh giá sai, ghét ai đó đến đâu cũng không thể vì thế mà đánh giá sai người ấy. Giá trị, trong đó có giá trị văn chương, là một thứ khách quan không tùy thuộc yêu ghét. Cái gì đã ở đó thì vẫn cứ ở đó.

Trọng Lang

Ô, một khi bắt tay vào việc, tôi không bỏ qua bất kỳ một góc khuất nào đâu. Kể từ khi biết là mình phải vẽ ra hình ảnh văn chương Việt Nam, không một cái gì mà tôi không từng chạm đến.

Kể cả Trọng Lang, tác giả của một thứ văn chương phải nói là cực kém. Nhưng thật ra, Vũ Đình Chí tức Tam Lang, rồi Vũ Bằng và Vũ Trọng Phụng, ở trong mảng "phóng sự", có hơn gì không? Không, tôi không nghĩ là có hơn gì cả. Cùng một loại.

Nhượng Tống về Phạm Hồng Thái và Tâm Tâm xã

Giai đoạn 1945-1946 tao loạn, làm nảy sinh những mối cộng tác rất kỳ lạ. Vũ Bằng từng kể mình bắt tay với Khái Hưng làm cùng một tờ báo, coi như đó là một điều rất bất thường. Nhưng Vũ Bằng thì ai mà chẳng cộng tác được: cùng quãng thời gian ấy, sự cộng tác của Nhượng Tống và Khái Hưng mới là đáng kể và kỳ lạ. Bài báo dưới đây xuất hiện trên một tờ báo có sự cộng tác ấy.

Ta có thể để ý, ở đoạn đầu bài, khi Nhượng Tống kể lại về "tai nạn dịch thuật" phiên tên Phạm Hồng Thái thành "Phan Hồng Tài", xét về niên đại thì đó chỉ có thể là tờ Khai hóa hoặc tờ Thực nghiệp dân báo (Dân báo).

Thực chất, chính là quanh hai tờ báo này mà lứa trí thức Việt Nam sinh cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX đã tìm được cách khởi đầu cho sự nghiệp trước tác của mình. Nhượng Tống, nhưng cả Khái Hưng nữa; cũng chính nhờ tòa soạn mấy tờ này mà Nhượng Tống sẽ quen biết với Phạm Tuấn Lâm, Phạm Tuấn Tài, để từ đó mà nảy sinh Nam Đồng thư xã vài năm sau.

Lịch sử Việt Nam, thật ra, có những câu chuyện rất là khác (xem thêm ở đây).

Trương Tửu

Dần dà, Trương Tửu đã "lộ diện" trở lại.

Thời kỳ đầu của Trương Tửu, trong tư cách tiểu thuyết gia:

- Khi chiếc yếm rơi xuống, Minh Phương, 1939
- Trái tim nổi loạn, Văn Thanh, 1940
- Một chiến sĩ, Minh Phương, 1938

Vũ Trọng Phụng trong lịch sử văn chương Việt Nam: một số nhìn nhận mới

“… trong văn chương tiền chiến khuôn mặt thời đại không phải chỉ có trong tác phẩm của Vũ Trọng Phụng, nó có mặt trong rất nhiều tác phẩm của nhiều tác giả, nhưng nó kết tinh, nó điển hình nhất trong tác phẩm của Vũ Trọng Phụng, nó điển hình đến độ vượt thoát ra khỏi chính thời đại nó…”

(Dương Nghiễm Mậu)

Người ta hay nghĩ, theo định kiến, rằng khi đã có nhiều thời gian, có “độ lùi thích hợp”, mọi thứ sẽ được nhìn nhận chính xác và thấu đáo hơn, ta có thể hiểu sâu sắc hơn nhiều đối tượng; nhưng điều đó sai, hay ít nhất là không luôn luôn đúng. Kể từ “cột mốc” bài viết của Lê Tràng Kiều, “Vũ Trọng Phụng, một trong những người mở đầu cho nghề phóng sự ở nước ta”[1], gần 80 năm qua những công trình nghiên cứu, bình luận về Vũ Trọng Phụng và tác phẩm của ông đã tích tụ lại khổng lồ, trong đó ta đếm được tên tuổi của hầu như mọi nhà phê bình tên tuổi đã làm nên lịch sử phê bình văn học Việt Nam. Khối công trình ấy, rất nghịch lý, càng làm nổi lên một vấn đề: Vũ Trọng Phụng và tác phẩm của ông rất khó nắm bắt, càng đọc thêm những bình luận về ông càng như thể thấy mông lung hơn một hiện tượng văn học. Kiều là “đá thử vàng phê bình” của rất nhiều thế hệ thì Vũ Trọng Phụng và tác phẩm của ông cũng là một đá thử vàng khác của những thế hệ hoặc tiếp sau hoặc đồng thời, nơi giới thiệu, trình bày và triển khai của rất nhiều ý tưởng, cách tiếp cận, bút pháp và lý thuyết. Càng chất thêm sự diễn giải vào giữa, càng tăng độ mờ giữa đôi mắt chúng ta và đối tượng cần khảo sát.

10 sách tháng Bảy 2012

1. Văn hóa… “gỡ”. Những tác phẩm mới phát hiện của nhà văn Vũ Bằng, Võ Văn Nhơn sưu tầm và tuyển chọn, NXB Phụ nữ, 60.000 đ.

2. Đi ngang Hà Nội, Nguyễn Ngọc Tiến, Chibooks & NXB Văn học, 69.000 đ.

3. Bình Nguyên Lộc truyện ngắn (in gộp Ký thác, Những bước lang thang trên hè phố, Cuống rún chưa lìa), NXB Trẻ, tủ sách “Mỗi nhà văn - Một tác phẩm”, 110.000 đ.

4. Viết về bè bạn, Bùi Ngọc Tấn (in lại), Nhã Nam & NXB Hội Nhà văn, 87.000 đ.

5. Cơ cấu trí khôn. Lý thuyết về nhiều dạng trí khôn, Howard Gardner, Phạm Toàn dịch, Nguyễn Dương Khư và Phạm Anh Tuấn hiệu đính, 150.000 đ.

6. Phật giáo truyền thống đại thừa, Ghese Kelsang Gyatso, Thích Nữ Trí Hải dịch, Thiện Tri Thức & NXB Hồng Đức, 65.000 đ.

7. Trước lúc ngủ say, tiểu thuyết tâm lý, S. J. Watson, Nguyễn Lê My Hoàn dịch, NXB Trẻ, 85.000 đ.

8. Một mảnh trò đời, tiểu thuyết, Steve Toltz, Thi Trúc dịch, Phương Nam, dtbooks & NXB Hội Nhà văn, 175.000 đ.

9. Nhật ký hoàn toàn có thật của một người Anh điêng bán thời gian, Sherman Alexie, Ellen Forney minh họa, Nguyễn Liên Hương dịch, Nhã Nam & NXB Hội Nhà văn, 60.000 đ.

10. Thế giới kỳ bí của ngài Benedict (tập 1: Bút chì, Tẩy và Người thắng cuộc), Trenton Lee Stewart, Carson Ellis minh họa, Đỗ Thu dịch, Alphabooks & NXB Dân trí, 119.000 đ.

Hà Nội, 1949

Trích từ Vũ Bằng, Văn hóa… “gỡ”. Những tác phẩm mới phát hiện của nhà văn Vũ Bằng, Võ Văn Nhơn sưu tầm và tuyển chọn, NXB Phụ nữ.

“Thế thì tiền đâu cả? Không ai biết. Nhưng cái tiệm khiêu vũ thứ nhất được phép mở từ khi nổi lên khói lửa đến giờ, cái tiệm khiêu vũ thứ nhất mà khánh thành thì bao nhiêu bàn đều có khách kéo nhau vào nhảy. Ả áo hồng nhảy theo điệu kèn xanh. Anh áo xanh nhảy theo bản nhạc hồng.”

[…]

“À. Tưởng là người ta phản đối khiêu vũ. Không phản đối thì không cần. Một, hai, ba. Một, hai, ba. Lớp nhà giầu cũ tàn rồi, một lớp nhà giầu khác nổi lên. Có bao nhiêu điều phải học? Khiêu vũ trước nhất này. Thứ nhì, mạt chược này. Thứ ba, ăn cơm tây này. Bao nhiêu điều cần phải soạn thành sách để dạy người ta, thì báo không nói đến. Thơ khóc lóc tràn ra. Chánh trị cứ ngấy lên đến cổ. Văn hóa khặc khừ, ốm dở: hiệu sách chỉ còn chén về môn sách cũ. Một đứa trẻ khóc hai ngày để xin mẹ hai chục bạc mua một quyển sách dạy về toán pháp. Đại đa số người yêu nước cũng ngồi khóc tu tu. Thơ nhớ nước hòa vào nước mắt, nước mắt hòa vào thơ nhớ nhà. Tiêu cực, chỉ trông cậy ông trời là ổn nhất. Triệt để tin tưởng vào số mệnh! Thêm một vài ông lấy tử vi, xem giò, bói dịch và coi tướng tay xem hạnh phúc chung thân, đắt năm chục một quẻ mà rẻ cũng hai mươi nhăm đồng.”

Thông báo nghiên cứu khoa học :)

Các môn khoa học xã hội không thuộc chuyên ngành của tôi, tôi chỉ cố gắng theo dõi vài tờ tạp chí. Sau nhiều sàng lọc rất ghê :p thì tôi đọc chủ yếu tờ tạp chí lịch sử Vingtième Siècle (Thế kỷ XX), một tam cá nguyệt san đến giờ đã ra được đến khoảng 110 số. Một tờ tương tự nhưng mới hơn là Mille Neuf Cent (Một nghìn chín trăm), khác biệt nho nhỏ giữa hai tờ là tờ thứ nhất ghi "Revue d'histoire" (Tạp chí lịch sử) còn tờ thứ hai ghi "Revue d'histoire intellectuelle" (Tạp chí lịch sử tri thức). Tôi chọn VS để đọc thường xuyên là vì nó hay đề cập đến những vấn đề mà tôi quan tâm, chứ bây giờ đọc những Les Temps Modernes, Esprit hay Débat cứ thấy nó nói cái gỉ cái gì :pp

Số 109 (tháng Giêng-tháng Ba 2011) có chuyên đề rất dày dặn: "Le bloc de l'Est en question" (Đặt lại vấn đề khối Đông Âu) với nhiều bài phân tích chung và một số bài phân tích trường hợp các nước cụ thể: Hungari, Bungari, Tiệp Khắc v.v... Ba bài tôi quan tâm nhất là:

1. "Les partis communistes du bloc de l'Est: un objet transnational? L'exemple des écoles supérieures du parti" của Michel Christian (tr. 31-43). Tác giả ở Khoa Lịch sử, Đại học Genève. Đại khái tác giả nghiên cứu các trường đảng cao cấp của mấy nước Đông Âu cộng sản. Hay nhờ :p

2. "L'Union des écrivains: un modèle institutionnel et ses limites" (Hội nhà văn: một mô hình mang tính chất định chế và các giới hạn của nó) của Lucia Dragomir (tr. 59-70). Tác giả ở Đại học Bucarest, Rumani. Còn hay nữa, nhờ :pp

Bài báo mở ra bằng trích dẫn lời Jdanov: "Văn học phải trợ giúp Nhà nước" và abstract như sau:

"Các chế độ cộng sản luôn luôn coi nhà văn phải đóng một vai trò nổi bật trong xã hội xã hội chủ nghĩa. Hội nhà văn phải giúp đỡ các tác giả, đã thoát khỏi mọi bận tâm về mặt vật chất, trong việc đẻ ra tác phẩm, đồng thời đảm bảo sự kiểm soát của đảng đối với các tác giả. Tuy nhiên mô hình chung ở mọi nền dân chủ nhân dân này liệu có tạo ra được sự cố kết cho khối Xô viết hay không? hay ngược lại nó làm hiện rõ hơn những khác biệt, thậm chí những xung đột có thể đặt các nước anh em vào thế đối đầu với nhau?"

Mấy bạn đang tập trung chổng ấy lên viết lịch sử Hội Nhà văn Việt Nam có thuê tôi dịch bài này hông :ppp

3. "Le réalisme socialiste et ses modèles internationaux" (Chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa và những mô hình quốc tế của nó) của Jérôme Bazin (tr. 73-87). Tác giả dạy ở Đại học Picardie-Jules-Vernes (Amiens) và Đại học Genève.

Tờ VS thỉnh thoảng cũng đăng bài nghiên cứu về Việt Nam của các nhà nghiên cứu lịch sử thuộc thế hệ mới, như đã có lần tôi giới thiệu bài viết về trí thức Việt Nam trong mối liên hệ với Hitler.

Một số điều thực sự là nếu không có các nhà nghiên cứu nước ngoài để tâm thì rất khó được động chạm tới, như đề tài trí thức và Hitler ở bài của Guillemot dạo nào. Tôi cũng lê la nhiều báo chí mà cũng chưa bao giờ nhìn thấy tờ Hải Phòng nhật báo, cũng chưa bao giờ nảy ra ý nghĩ Nhượng Tống hay Nguyễn Triệu Luật rồi Vũ Bằng đều từng bày tỏ thiện cảm với Hitler.

Nói vậy, tôi cũng thấy là cần hết sức thận trọng khi đọc nghiên cứu của người nước ngoài (và Việt kiều) về Việt Nam, vì bài viết của họ, mặc dù được kiểm soát rất kỹ càng về nội dung, hệ thống lập luận và chi tiết, thường xuyên có những sai sót nhiều khi đáng kể, nguyên do chủ yếu là không nắm chắc tiếng Việt, không quản lý được hết nguồn tư liệu và cũng có khi không đủ bao quát lịch sử vấn đề. Có những quả sai phăn nì lắm :)

Bài gần đây nhất có liên quan đến Việt Nam mà VS đăng là "Chiêu hồi, un programme de pacification de la guerre du Vietnam (1963-1973)" bàn về chính sách chiêu hồi của chính quyền Việt Nam Cộng hòa trong khoảng thời gian từ 1963 đến 1973, đăng trên VS số 110 (tháng Tư-tháng Sáu 2011), tr. 33-46. Tác giả bài báo là Ami-Jacques Rapin thuộc Viện Lịch sử kinh tế và xã hội, Đại học Lausanne (Thụy Sĩ). Bài này thì lại càng hay hơn nữa :pppp