Mãi rồi cũng

cuối cùng thì:

để hiểu câu chuyện (câu chuyện của mãi rồi cũng)

tiếp tục Leonardo da Vinci

tome III

toa thứ ba ôm cặp ai nức nở

(đã tiếp tục + "đi lại" - rốt cuộc thì sự hỏng hóc không chỉ ở sự nhìn mà cả ở sự nghe; + "Dương Bá Trạc" - một nhân vật như thế, rốt cuộc chúng ta vẫn gần như chưa biết gì; cũng định kết thúc "Truffaut-Hitchcock" và tiếp "Nòi giống ấy" vì thấy hình như cần nói vài điều, nhưng mỏi tay quá)

Boccaccio-Tallemant-Casanova

tiếp tục "phố Bà Triệu" và cũng vừa bổ sung ởkia

Boccaccio và Casanova: hơi quá dễ thấy; thêm nữa, như đã nói, Casanova là một độc giả của Boccaccio, tuy Casanova yêu quý nhất Arioste và Horace. (về Boccaccio: xem ởkia và ởkia)

Để thêm một nhân vật nữa, tạo thành bộ ba những người tạo ra liên tiếp những câu chuyện (dẫu là trên nhiều bình diện khác nhau và dẫu Casanova có điểm độc đáo vô song là chỉ kể những gì xảy đến với mình), những câu chuyện salé và rất nhiều khi salace (những câu chuyện nối tiếp những câu chuyện, những câu chuyện đuổi bắt những câu chuyện):

Rousseau corr.

Khi Casanova đến gặp Voltaire (tại Thụy Sĩ) thì nhân vật thứ nhất 35 tuổi, nhân vật thứ hai đã 66. Ngoài cuộc tranh luận về Arioste (Casanova trách Voltaire từng dìm hàng Arioste trong một cuốn sách trước đó, Voltaire liền sửa sai ngay, nói rằng mình đã thay đổi ý kiến kể từ bấy, và lập tức đọc thuộc lòng rất nhiều đoạn thơ Arioste - nhưng sau đó, Voltaire, đúng với bản tính lừng danh của mình, đã trả thù bằng cách chê bôi "Merlin" tức là một nhà thơ Ý mà Casanova muốn giới thiệu cho Voltaire, cũng kể trước đấy "Merlin" đã làm ngây ngất ông thầy tiếng Pháp của mình tại Paris, tức là Crébillon danh tiếng), còn có chuyện: Casanova thấy trong phòng Voltaire có rất nhiều gói (tổng cộng chừng 100), hỏi thì Voltaire đáp: đấy là thư từ (correspondance) của mình.

Casanova

đã tiếp tục "Cao Hải Hà", "Chroniques HN: một phố" và "tiếng Việt abc", chắc cũng không nên bỏ qua "đọc Deleuze"

"They read you Cinderella (...)

(...) I'm no Casanova"

(All-4-One)

"tu ne comprends rien de l'amour"

(lời bài hát pop mì ăn liền)

Arthur thứ ba

"sự im lặng thì cũng giống cỏ"

(Vladimir Jankélévitch)

Nếu không tính King Arthur cùng các hiệp sĩ thì ngoài Arthur Schopenhauer và Arthur Rimbaud, chúng ta đến với Arthur thứ ba: Arthur Schnitzler. Như vậy là tiếp tục câu chuyện văn chương Áo.

Những bài học từ sự bộc bạch

Đọc Thế giới những ngày qua, hồi ký của Stefan Zweig mà bản tiếng Việt được ấn hành cách đây chừng mười lăm năm, hẳn nhiều độc giả còn rất nhớ những miêu tả hệ thống trường học hà khắc tại nước Áo mà cậu bé Stefan từng trải qua như cơn ác mộng. Lời bộc bạch của một thị dân của Márai Sándor (Giáp Văn Chung dịch, Nhã Nam & NXB Văn học) càng soi rõ thêm vào kiểu trường học của môi trường Áo-Hung hồi đầu thế kỷ 20. Sau một cơn hoảng loạn tinh thần dẫn tới cuộc bỏ nhà ra đi, cậu bé nhân vật chính bị “hội đồng gia đình quyết định đày […] lên trường nội trú ở Pest” (tr. 178).

Và giai đoạn học nội trú trở thành “những năm tháng cầm tù” (tr. 198), để rồi khi thoát được thì cậu thiếu niên có “những đặc quyền dễ chịu trong gia đình” (tr. 205). Nhưng thoát khỏi nhà tù này thì đã có nhà tù khác, và Márai Sándor dẫn dắt chúng ta đi qua những năm tháng tuổi thơ và tuổi trẻ của một con người luôn luôn cảm thấy bí bách, rất giỏi quan sát thế giới nhưng không thực sự hòa nhập được vào đó. Đặc biệt ông miêu tả rất giỏi “trạng thái váng vất” của tuổi trẻ, khi “tâm hồn thu nhận tiếng vang xào xạo của cuộc đời và phản xạ lại chúng qua một bộ tăng âm nào đó” (tr. 205). Hiếm cuốn sách nào viết về tuổi trẻ với bút pháp mãnh liệt, tràn ứ đến vậy, miêu tả mối quan hệ tuổi trẻ-cuộc đời sâu sắc ở nhiều tầng bậc đến như vậy.

Bởi Lời bộc bạch của một thị dân được viết bằng một giọng văn bậc thầy; bậc thầy văn chương Hungary ấy những năm gần đây đã dần trở nên quen thuộc với độc giả Việt Nam qua những tác phẩm cự phách: Những ngọn nến cháy tàn, Bốn mùa. Trời và đất, rồi Casanova ở Bolzano… Márai Sándor là một trong vài nhà văn Hungary lớn nhất thế kỷ 20 với khối lượng tác phẩm đồ sộ, rất nhiều tiểu thuyết đặc biệt quan trọng, trong đó Lời bộc bạch của một thị dân tái dựng đời sống của một giai đoạn then chốt và phức tạp của lịch sử, trên bình diện một khoảng lớn của cả châu Âu. Márai Sándor từng được so sánh với nhà văn Áo Joseph Roth, tác giả bộ tiểu thuyết vĩ đại Hành khúc Radetsky; với một nhà văn Áo khác là Stefan Zweig ông cũng có nhiều điểm tương đồng, nhất là khả năng đi vào đến tận cùng tâm lý nhân vật, tài miêu tả đầy sinh động và màu sắc, nhuộm trong một không khí bi quan đặc trưng. Cả Stefan Zweig lẫn Márai Sándor đều tự sát khi đã lớn tuổi.

Câu chuyện trong Lời bộc bạch của một thị dân có nhiều điểm trùng với cuộc đời thực của Márai Sándor. Gần 500 trang sách kết thúc sau khi nhân vật trưởng thành, sang sống ở một số nước châu Âu (nhất là Đức và Pháp), chứng kiến thăng và trầm của đời sống vật chất và tinh thần của một châu lục đang tan rã, rồi trở về Hung, với đoạn cuối miêu tả cái chết của ông bố đặc biệt cảm động. Trong đời thực, Márai Sándor cũng sống nhiều năm ở nước ngoài, 28 tuổi mới về Hung bắt tay vào xây dựng sự nghiệp văn chương hiển hách của mình. Cuốn sách miêu tả quá sát nhiều nhân vật có thực, nên nó từng bị kiện và chịu nhiều chỉnh sửa, trong đó không ít đoạn bị cắt đi. Bản tiếng Việt lần này được dịch từ phiên bản đã qua chỉnh sửa, nhưng nếu đọc các phiên bản khác, chẳng hạn bản tiếng Pháp, những đoạn sau này bị cắt vẫn còn, và ta hiểu được tài quan sát con người sắc bén của một nhà văn lớn có thể gây bất an đến thế nào cho các đối tượng của ông, nhất là những người trong gia đình.

Số phận những cuốn tiểu thuyết-tự truyện thường là như vậy. Những lời bộc bạch của Jean-Jacques Rousseau gồm 12 “quyển” mới có bản dịch tiếng Việt gần đây cũng phải chờ sau khi tác giả qua đời mới được ấn hành, và vẫn đụng chạm đến không ít người thực, việc thực. Những nhà văn sắc sảo không nương tay với con người, và con người cũng không mấy nương tay với các nhà văn.

Nhà văn Márai Sándor ấy có những cảm nhận tuyệt vời về văn chương và cuộc đời, chúng được diễn tả nồng nhiệt nhưng cũng hết sức buồn bã. Trong Lời bộc bạch của một thị dân có những đoạn có thể lấy làm bài giảng cho nhà văn hậu thế: “cuộc đời đối với nhà văn là một chất liệu đáng ngờ, chỉ có thể sử dụng nó có chừng mực, một chút nào đó dưới dạng tiêu bản, trong trạng thái đã được xử lý […] Tôi không tin vào các nhà khổ hạnh hay than vãn, những người trốn chạy khỏi cuộc đời; tôi cũng nghi ngờ và chẳng ưa những nhà văn ‘tự nhiên chủ nghĩa’, các nhà văn kiểu ông trùm phường hát Di gan, biểu diễn theo ‘sự mách bảo của con tim’ và ‘mô tả đời sống’ tỉ mỉ đúng như thể cuộc đời cất tiếng… Nhà văn sống và sáng tạo giữa hai ý nguyện ấy, nhọc nhằn” (tr. 239).

Cuộc đời thì ai cũng trải nghiệm, nhưng dường như có những người, chẳng hạn Márai Sándor, có khả năng trải nghiệm cuộc đời lớn và sâu hơn hẳn phần đông nhân loại còn lại.

(có vẻ như Márai Sándor là người đầu tiên viết về văn chương Kafka; từng có lúc Márai lưỡng lự giữa việc viết bằng tiếng Hung hay bằng tiếng Đức)

Casanova qua lỗ khóa

Ở ven hông tòa cung điện cho các “doge” (một chức danh đại khái là “tổng trấn”) của thành phố Venice có một nhà tù rất kiên cố đến nay vẫn thu hút rất nhiều khách du lịch đến để thử cảm giác rùng rợn khi đứng trong những hành lang hẹp hun hút gió và nhìn đồ gia hình bày la liệt trong các phòng. Thế mà năm 1756, một nhân vật rất nhiều tai tiếng đã đàng hoàng thoát được khỏi đây, lại còn là thoát khỏi nơi khó thoát nhất của nơi này: một căn phòng được mệnh danh “phòng chì” đặc biệt chỉ dành cho những tội phạm người ta chẳng thể nào lường được mức độ nguy hiểm. Không gì ngăn cản nổi bước chân của con người ấy: Giacomo Casanova, nỗi kinh hoàng của các ông chồng và người tình trong mộng của đông đảo quý bà quý cô khuê các cùng thôn nữ chăn dê vắt sữa bò sống cùng thời với ông. Không loại trừ khả năng Casanova cũng là người tình trong mộng của rất nhiều phụ nữ thời nay. Ban nhạc All 4 One khi viết một bài hát hay được dùng để tán gái tên là “I Can Love You Like That” đã ai oán nhận mình thua kém Casanova: “Well, I am no Casanova”.

Ngay sau vụ trốn thoát rúng động cả một thời ấy là bắt đầu thế giới hư cấu của một trong những cuốn tiểu thuyết thành công nhất lịch sử trong đề tài Casanova: “Casanova ở Bolzano” của nhà văn Hungari Márai Sándor (Giáp Văn Chung dịch, Nhã Nam & NXB Văn học).

Thôi chết

Thế này thì có chết tôi không cơ chứ:

Apollinaire trái thuần phong mỹ tục

Ak ak

Đợt vừa rồi bỗng nhiên có một lóe chớp về sự công bằng oánh thẳng vào tôi các bác ạ. Tôi thấy là mình bất công quá: không thể thiên vị Don Juan thế được, còn bác Casanova cơ mà.

Thế cho nên đợt tới chắc chuyển sang bác Casanova này.

Một ai đó, hình như vẫn Kundera, có nói Don Juan và Casanova rất khác nhau, đối lập luôn ấy, vì yếu tố ký ức. Cụ thể thế nào thì phải tìm lại mới được. Còn hồi ký của Casanova, Histoire de ma vie (Chuyện đời tôi, nghe giống hệt vở kịch của Nhà hát Tuổi Trẻ có Lan Hương đóng vai chính một thời giúp Hà Nội sản xuất nước mắt ác liệt lắm), chắc kiếm dễ trên Internet.