Suốt một thời gian rất dài, ở Việt Nam dường như người ta
quá yên tâm là đã hiểu “đám đông” và “quần chúng” nghĩa là gì, nắm vai trò (tuyệt
đối quan trọng) ra sao, và cũng suốt một thời tiếng nói của quần chúng hướng lối
cho cuộc sống, kể cả ở những phương diện rất riêng tư. Rồi lại đến thời bùng nổ
của cái nhìn cá nhân, cá nhân trở thành “ngôi sao” trong suy tư của xã hội. Mấy
năm trở lại đây, “đám đông” bỗng lại trở thành đối tượng được săn đón và đầu tư
trí tuệ của giới trí thức, mà kết quả trước tiên có lẽ là: người ta nhận ra mình
không hiểu nổi đám đông. Trước khi đà xoay của lịch sử hướng tinh thần quay lại
với cá nhân (biết đâu đấy), đã có thể làm một tổng kết nho nhỏ về đối tượng đám
đông thông qua một số cuốn sách được xuất bản gần đây.
Nhiều nhà tư tưởng lớn trong lịch sử đã tìm cách cắt nghĩa
cái đối tượng kỳ cục là đám đông này, trong số những cắt nghĩa nổi tiếng (tức
là có nhiều ảnh hưởng về sau chứ không hẳn là vì hoàn toàn đúng đắn, vì thật
khó nói đến “đúng đắn” khi nghiêm túc bàn về “đám đông”), xếp bên cạnh Tâm lý đám đông của Gustave Le Bon hay Crowds and Power (Đám đông và quyền lực)
của Elias Canetti, từ hơn nửa thế kỷ nay luôn luôn có mặt Đám đông cô đơn (Thiên Nga dịch từ nguyên bản tiếng Anh The Lonely Crowd, Nhã Nam & NXB Tri
thức, 2012). Đấy là còn chưa nói đến hai bộ sách mới xuất bản ở Việt Nam nhưng
đã được bàn đến rất nhiều, có chủ đề tương đối gần (“polis”), là Cộng hòa của Plato và Chính trị luận của Aristotle.
