tiếp tục Gom: lần thứ nhất, lần thứ hai
"Trung Thu à? có nhớ chứ, vui lắm, nhất là trẻ con."
(Linda Lê)
Ở bàn bên, một đứa bé nói "tôm tích". Trong một câu có thể hiểu là nhằm đòi bố mẹ nó gọi món ấy. Nó nói không chỉ một lần, mà liên tục lặp lại; hẳn sự muốn ăn nhỏ hơn nỗi khoan khoái vì được nói cái từ đó, "tôm tích". Có lẽ chỉ đơn giản là đứa bé thích âm thanh của hai từ này, hoặc giả nó vừa học được nên không ngừng nhắc lại, cho khỏi quên.
"tồn tại chỉ để hết tồn tại"
"là cái đó chỉ vì không là cái khác"
"nói điều này chỉ để khỏi phải nói điều nọ"
nghl: "Cái thứ nhất, thứ hai là etc. etc."
transat: loại ghế dài ban đầu (trước khi trở nên phổ biến, nhất là ở bể bơi) xuất hiện trên những chuyến tàu băng qua Đại Tây Dương (trans-atlantique)
Trans-Atlantique là cuốn sách mở ra giai đoạn mới của Gombrowicz, sau Ferdydurke và vài tác phẩm khác. Sau khi sống ở Argentina một số năm, Gombrowicz viết cuốn sách ấy, cô đặc lại ở trong đó kinh nghiệm Mỹ Latin của mình. Cô đặc nhưng tất nhiên cũng kèm với nhiều chuyển dịch.
lo bò trắng răng = (hoặc gần =) lo gà mọc răng
Không còn nghe thấy tiếng gà gáy nữa.
Gà gáy - dường như giống dế kêu, hay ếch ộp oạp - thường chỉ được nhận ra vào lúc đã biến mất, trong sự vắng mặt của nó.
(sự vắng thì giúp nhận ra)
Gustaw Herling, khi còn rất trẻ, là một trong những người (rất hiếm hoi vào lúc đó) bình luận Gombrowicz.
Sau chiến tranh, Herling thuộc vào số những người xung quanh Jerzy Giedroyc để lập ra một nhà xuất bản, đi kèm với đó là một thứ vô cùng quan trọng: tạp chí Kultura (trụ sở ban đầu nằm ở Rome, rồi chuyển đến Paris).
Herling cùng David Rousset (L'Univers concentrationnaire) viết từ rất sớm kinh nghiệm về trại của họ (yếu tố sẽ trở thành dấu ấn không thể xóa của thế kỷ 20: đóng góp về phương diện tội ác của thế kỷ ấy, cho dù đấy là KL hay gulag). Trại tập trung là hình thức mới của pogrom trước đó.
