vide và vaste

Trong bản dịch Malte Laurids Brigge của mình, Maurice Betz đã dùng cụm từ ấy, "vide et vaste" ở chỗ miêu tả boulevard Saint-Michel, ngay trước khi Malte nhìn thấy một nhân vật lạ lùng và đi theo, tận qua sông.

(Malte Laurids Brigge: đã rất sắp, và là cùng quyển ấy)

(tiếp tục Calvino và Dickens)

Dựng

 

"Wolle die Wandlung"

(Rilke)

(tiếp tục "absurde và sourds", "nạp bản",

"bọp" và "Ếch")

Hoa hồng cửa sổ

(đã đi được - khá xa - vào Francisco Coloane)

["và cơn mưa đến"]

Hoa hồng và cửa sổ: hai cụm, hai chuỗi thơ của Rilke, có những bài thơ cửa sổ và những bài thơ hoa hồng. Hai trong số các loạt thơ mà Rilke viết bằng tiếng Pháp. Trong số chúng, giữa hoa hồng và cửa sổ, ban đầu tôi chọn hoa hồng, chứ không phải là cửa sổ. Điều đó gần như là tất nhiên.

Stefan & Hugo

tiếp tục các nhà thơ (lần này thì - rất hiếm hoi đấy - không theo họ, mà theo tên)

(tiếp tục "lòng bàn tay", "no reply"; cứ từ từ cứ từ từ, trời còn làm nồm; và cả "Joseph Conrad ở Việt Nam": cuối cùng thì cũng)

(Hofmannsthal, rồi lại Hofmannsthal)

(một người) Harry Laus

(một phụ nữ) Lou Andreas-Salomé

trước tiên xem ởkia

(từ lâu tôi đã muốn mở hẳn một "avenue" cho các bức thư, nhưng vẫn chưa thực sự khởi động được - thêm nữa, biết nói gì đây về những bức thư? vả lại, cá nhân mà nói, tôi có một trauma không nhỏ: từng có lần vài trăm - ba bốn trăm gì đó - bức thư của tôi bị đốt, đầu một ngõ nhỏ Hà Nội, vào lúc tảng sáng: "phần thư" theo một nghĩa khác)

Lou Andreas-Salomé có năm người anh trai.

Corona

"Es ist Zeit."

(Paul Celan)

Nhìn thấy cái tên "Coronavirus" một người thích uống bia sẽ nghĩ đến gì thì ai cũng biết, còn độc giả của thơ (xét cho cùng cũng là người uống bia, nhưng là loại bia khác, rất có thể là bia do phù thủy làm ra: trong những câu chuyện của Andersen, những khi đầm lầy sương phủ nhiều các bà phù thủy sẽ nấu bia) rất có thể nghĩ đến Paul Celan.

Rilke-Gide

đã tiếp tục Bùi Cẩm Chương và Nguyễn Triệu Luật

Rilke: Malte Laurids Brigge

Trong khi đang Paul Valéry, không gì hơn là song song luôn Rilke, nhân vật có rất nhiều liên quan (Rilke có vai trò trong câu chuyện dịch Valéry sang tiếng Đức).

Tôi nghĩ sau Rilke sẽ có một nhân vật rất đồng dạng: Czeslaw Milosz - tôi sẽ rất sớm chuyển qua câu chuyện Milosz. Nếu nối được như vậy, ta sẽ bắt đầu thấy hiện lên một câu chuyện rất lớn, mà một cột mốc lớn không phải ai khác ngoài Heinrich Heine (một trong những "nhân vật của tôi" hồi năm ngoái).

Hölderlin-Novalis-Rilke

Trong mắt một người như Balzac, chủ nghĩa lãng mạn Đức, về cơ bản, đồng nghĩa với "trò ủy mị kiểu Đức", lẩn thẩn, oặt oẹo, đàn bà (sensibleries allemandes) (xem thêm ở kia); điều hài hước là khoảng nửa thế kỷ sau đó, Nietzsche, trong quãng thời gian ở Nice, đọc một loạt nhân vật Pháp, nhất là Sainte-Beuve, cũng sẽ thấy rất nhiều "tính chất đàn bà". Nhưng ở một khía cạnh khác, các nhân vật Đức lại rất hard-core:

Thơ: chẳng ai là ai

Thơ: bi ca và trí tuệ

Tập thơ này:

Phạm Công Thiện và Rilke

Trông tôi thế này thôi (;p) nhưng có nhiều thủ bút, chữ ký Phạm Công Thiện phết đấy:

Rilke, Benjamin và Gide

Vừa đi qua một bộ ba, Pasternak-Tsvetaieva-Rilke (xem ở đây), ta sẽ "lấy" một người từ đó để đến với một bộ ba nữa: Rilke-Benjamin-Gide.

Cũng giống như ở bộ ba đầu tiên, Pasternak chỉ đóng vai trò làm nền, trong bộ ba mới này, André Gide chỉ là thứ yếu.

Mười bài cửa sổ của Rilke

Con phượng hoàng đích thực của văn chương Đức, Rilke, ngay trước khi rời khỏi đây để đến một ailleurs (tên tập thơ năm 1948 ấy của Henri Michaux, Ailleurs, thâu tóm một trong những tinh túy sâu thẳm nhất của thơ), đã có tiếp xúc (chạm cánh phượng hoàng) với một phượng hoàng khác, một ailleurs khác, Marina Tsvetaieva.

Marina Tsvetaieva

Gần đây, bên ngoài nước Nga, tên của nhà thơ Nga vĩ đại nhất thế kỷ XX gần như đã được đồng loạt thống nhất cách gọi: "Tsvetaeva" thay vì "Tsvetaieva" như trước đây.

Linda Lê đóng góp một cách đọc thơ (và cuộc đời) Tsvetaieva trong cuốn sách này: