George Steiner: Books, Tolstoy, Dostoevsky & Martin H.

(tiếp tục:

+ "tiếng Việt abc";

+ "Chroniques HN: một phố";

+ tiếp theo và kết thúc "opus 1")

Lessing Laocoon

Trong lúc đọc Giorgio Agamben (1) Homo Sacer

 

Barthes, 2020

Cách đây 40 năm, Roland Barthes bị tai nạn (xe ô tô đâm trong lúc đang đi bộ), sau đó một tháng (cuối tháng Ba - năm 1980, tất nhiên) thì qua đời. Thời điểm ấy, Barthes đang chuẩn bị một leçon (mấy năm cuối đời, Barthes dạy ở Collège de France) về Marcel Proust. Giờ, người ta nghĩ đến chuyện in thành sách những gì Barthes viết về văn chương Proust (trái ngược với người ta có thể nghĩ: không hề nhiều, thậm chí rất ít - dẫu Proust đúng là nhà văn thân thiết nhất với Barthes), nhất là những gì Barthes chuẩn bị ngay trước khi chết.

quyển sách (nói riêng)

đúng như đã hứa (tức là, luôn), cuốn sách Alain không chỉ sắp mà chuẩn bị có

giờ, chúng ta chuyển sang một câu chuyện mới, câu chuyện Jacques Derrida

Deleuze Musique

đã tiếp tục "Paradis" ((Những) thiên đường giả của Baudelaire)

ơ, tôi có hiểu sai không nhỉ? rằng cứ khi nào xảy đến một cái gì đó ở phạm vi không nhỏ, thì đó đều là lúc con người quên mất một cái gì đó trong số các nghĩa vụ của nó; rất có thể, nó quên mất điều sau đây: nghĩa vụ của con người là sống cuộc đời mình một cách nghệ thuật; Baudelaire nói, con người có thể thức dậy "với một thiên tài trẻ và cường tráng"

tôi rất mong là tôi sai, nhưng rất có thể là không

Tác phẩm nghệ thuật

Trong số những cuốn sách của Gérard Genette, một vài tôi cứ lần lữa mãi, để đó không đọc (trốn không đọc thì đúng hơn). Đọc Genette rất đáng sợ, nhất là một số. Trong những cuốn ấy, đặc biệt là hai nhát dưới đây:

Fic và Dic

(đã tiếp tục Kyra Kyralina của Panaït Istrati: nhảy vọt luôn một phát qua chương thứ nhất, để sang chương hai, chương mang chính cái tên "Kyra Kyralina")

Trong lúc đọc Lukács (5) Lukács và Bakhtin

tiếp tục câu chuyện "đọc lý thuyết"

nhân tiện: đã kể được xong câu chuyện liên quan đến cùng một lúc vụ mua được một đống sách Alain Badiou ở Hà Nội lại vừa liên quan đến một phụ nữ tuyệt vời (xem ởkia) cũng như đã tiếp tục bài "Milosz và Milosz"

Đặt Lukács cạnh Bakhtin tức là đặt hai sự duy nhất cạnh nhau: gần như điều này đồng nghĩa với phi lai. (không những thế, lại còn rất phi lý: đã duy nhất lại còn hai)

Hết ảo tưởng

Hình như tôi đã có lần nói, không có chuyện là độc giả văn chương nếu không phải độc giả của Balzac. Hình như tôi đã nói thế thật, cho nên tôi nhắc lại, những người làm ra vẻ là độc giả văn chương nhưng không đọc Balzac đều là giả vờ độc giả hết. Lukács cũng chế nhạo các đồng nghiệp Liên Xô coi trọng Zola, nhất là Victor Hugo, hơn Balzac (vì vậy là không biết đọc).

Trong lúc đọc Lukács (3): văn chương Đức

(nhân tiện - cùng chủ đề - tiếp tục và cũng kết thúc luôn "Xã hội học về đao phủ" của Roger Caillois)

Xã hội học về đao phủ (Caillois)

Tiếp tục mục "đọc lý thuyết", kết thúc luôn bài "Văn chương và cuộc đời" (Gilles Deleuze) và - cùng trong chủ đề - tiếp tục bài "Tại sao École de Genève".

Deleuze: Văn chương và cuộc đời

đã tiếp tục Eichendorff-vô tích sự và "Tư Mã Thiên của họ"

Đương nhiên, mục "đọc lý thuyết" không thể thiếu một nhân vật, Gilles Deleuze. Thậm chí tôi còn thấy Deleuze là cả một triệu chứng lớn của triết học suốt một thời đại: Deleuze là figure của triết gia đọc văn chương. Michel Foucault nhận là mình rất ít đọc văn chương, chẳng hạn, nhưng Deleuze liên tục chạm thẳng vào phê bình văn học, theo nghĩa cơ bản nhất. Schopenhauer có đọc văn chương bao giờ không? Câu đố ấy dành cho bạn trẻ ưa thích triết học.

Tại sao École de Genève (1)

Trước thềm (sử dụng biệt ngữ phát: cùng dạng với "trong không khí (náo nức của)", "tiến tới", "thiết nghĩ", etc., những thứ bay như châu chấu trong một định ngôn đặc thù - định ngôn của giới nghiên cứu văn học Việt Nam) một loạt thuyết trình mới (về lịch sử báo chí Việt Nam), tôi quay trở lại với loạt thuyết trình hồi tháng Tư vừa rồi, về lý thuyết văn học và École de Genève. Cần phải trả lời câu hỏi: tại sao École de Genève?

Georges Bataille: Kinh nghiệm trong

Il faudrait une bataille contre Bataille, autant pour le combattre que pour l'honorer.

(đã tiếp tục "Thomas Bernhard cười khẩy")

Ortega y Gasset: Triết học là gì

Sơ đồ triết học châu Âu thế kỷ 20 sẽ không thể đầy đủ (thậm chí, mất đi một khoảng rất trầm trọng) nếu thiếu Ortega y Gasset. Dưới đây sẽ là loạt bài giảng (thuyết trình) năm 1929 tại Madrid của Ortega y Gasset mang tên "Triết học là gì?" - ai cũng sẽ nhanh chóng hiểu tại sao tôi xếp tác phẩm này vào mục "đọc lý thuyết".

Trong lúc đọc Lukács (1)

Đã tiếp tục "Mặc Đỗ: nhiều" và "Một con mèo: Etan" (về Bohumil Hrabal).

Trong lúc tiếp tục đọc Paul Valéry, bắt đầu "trong lúc đọc Lukács" luôn; tôi nghĩ (tuy không chắc chắn, như mọi khi) nhân vật "trong lúc đọc" tiếp theo sẽ là Sainte-Beuve.

Câu hỏi quá mức nhàm nhán lại đặt ra: ở Việt Nam có chuyên gia về Lukács hay không?

(đọc lý thuyết) Claude Lévi-Strauss: Ouverture

Mục "đọc lý thuyết" - như đã vài lần nói - chưa hề kết thúc với loạt thuyết trình về "trường phái Genève", thậm chí đến bây giờ mới thực sự bắt đầu.

Thêm nữa, các nhân vật cho tới lúc này về cơ bản là các tinh thần mềm. Giờ, ta bắt đầu chủ yếu quan tâm đến phần cứng của lý thuyết, nhất là "nhị Jacques" tức là Jacques Lacan và Jacques Derrida, hay Paul de Man. Nhưng trước tiên, phải là Claude Lévi-Strauss đã.

Walter Benjamin: Eduard Fuchs, nhà sưu tầm và sử gia

Nếu có ai tưởng sau mấy buổi thuyết trình vừa rồi, tôi đã kết thúc mục "đọc lý thuyết", thì người ấy nhầm, nhầm thê thảm. Thậm chí, xét về nhiều phương diện, bây giờ mới thức sự bắt đầu.

Walter Benjamin nghĩa là như thế nào? Nói một cách khác, "vague terms" trong tương quan với Benjamin có thể nằm ở đâu?

Buổi thuyết trình thứ ba (và cuối cùng)

Tôi không cám ơn những người đã đến dự ba buổi thuyết trình của tôi về École de Genève ba tuần vừa rồi, mà tôi cám ơn các đồng nghiệp của tôi ở Viện Văn học Hà Nội, vì đã không đến.

Tôi đặc biệt cám ơn:

1) Nguyễn Đăng Điệp, viện trưởng
2) Nguyễn Hữu Sơn, viện phó kiêm phụ trách tạp chí Nghiên cứu văn học
3) Vũ Thanh, viện phó
(một trong hai viện phó - tôi cũng không biết đích xác là ai - phụ trách khoa học)
4) Trịnh Bá Đĩnh, trưởng phòng Lý luận văn học