What I Talk About When I Talk About Running

Nam nhi trượng phu không bao giờ nói đến hai điều: những người đàn bà anh ta đã chia tay (hoặc đã chia tay anh ta), và những khoản thuế mà anh ta từng phải nộp. Haruki Murakami bịa ra một câu ngạn ngữ như thế ở đoạn mở đầu What I Talk About When I Talk About Running. Trong số các taboo của đàn ông, thật ra ngoài tình và tiền còn có sách nữa: chẳng ai thực sự nói thật về số lượng sách mình đã đọc :)) nhưng dù sao thì đã là nam nhi trượng phu mượn sách của người ta thì phải trả, nhá hehe.

Tôi thì không phải fan của chạy bộ, tôi thấy chạy bộ thiếu kịch tính lắm, mỏi chân lắm, chỉ sợ ngủ gật trong lúc chạy ;p

--------------

Chạy để viết

Không thường khi công chúng văn học biết được bia mộ nhà văn mà họ yêu mến sẽ viết gì, vào lúc mà nhà văn vẫn sống và vẫn viết, thậm chí là viết khỏe. Thế nhưng Haruki Murakami, không mấy vương vấn với những tránh né kiêng kỵ kiểu Á Đông, đã công khai hóa những gì sẽ được đề trên bia mộ của ông sau này ở phần cuối cuốn sách mới nhất, “What I Talk About When I Talk About Running” (Tôi nói gì khi bàn về chạy bộ, NXB Knopf 2008, Philip Gabriel dịch từ tiếng Nhật sang tiếng Anh): “Haruki Murakami (1949-20**), nhà văn và người chạy bộ. Ít nhất thì ông chưa bao giờ đi bộ”.

Mấy dòng vắn tắt này (bia mộ nói chung cũng thường vắn tắt, như nhà thơ Thường Quán từng viết: “Xứ này bia mộ chỉ vắn tắt”) ngoài tiết lộ Murakami kiệm lời, còn cho biết với chính ông hai hoạt động quan trọng nhất của cuộc đời chính là viết và chạy. Thêm một điểm nữa khiến Haruki Murakami khác với một nhà văn Nhật cùng họ với ông và cũng lừng danh không kém: trong cuốn tiểu thuyết "69" mới được dịch sang tiếng Việt, Ken, nhân vật chính của Ryu, không bao giờ chịu đựng nổi cái trò chạy bộ ngớ ngẩn. Mặc dù được trời phú một dung tích phổi lớn đặc biệt, chỉ cần chạy được vài phút là Ken nhất quyết thong thả đi bộ (và tất nhiên là chấp nhận về bét trong mọi cuộc thi, không bao giờ thấy cắn rứt lương tâm).

Cuốn sách mới nhất của Haruki Murakami tương tự như một hồi ký, một dự án mà nhà văn đã có ý định thực hiện trong nhiều năm nhưng phải đến giờ mới hoàn thành được, sau khi đọc lại đống sổ chuyên dùng để ghi chép việc chạy bộ, một dạng nhật ký nhà văn, nhưng chỉ về một chủ đề duy nhất. Không giống những cuốn tiểu thuyết của ông, lần này lời đề tặng hết sức rõ ràng: “Tôi đề tặng cuốn sách này cho tất cả những người chạy bộ mà tôi từng gặp trên đường - những người tôi đã vượt qua, và những người đã vượt qua tôi. Không có các bạn, hẳn tôi đã không thể duy trì việc chạy bộ lâu đến vậy.” Một lời đề tặng nhìn chung là đặc biệt, phần nào đó có thể so sánh với lời đề tặng hay nhất lịch sử theo chuyên gia điểm sách người Pháp Pierre Assouline: theo ông, Jules Vallès đã viết được lời đề tặng số một đó, và chúng ta có thể đọc được câu văn trứ danh này trong tiếng Việt theo bản dịch của nhà thơ Trần Dần: “Tôi tặng cuốn sách này cho NHỮNG AI bụng nhồi đầy tiếng Hy-lạp, tiếng La-tinh, mà chết đói” (câu này nằm ở đầu tập thứ hai mang tên “Cậu tú” của bộ sách ba tập ký tên Jules Vallès, một thời cũng từng khuynh đảo tâm trí của giới bạn đọc Việt Nam).

Nhờ lấy chạy bộ làm hoạt động thường nhật (hoặc gần như vậy) mà Haruki Murakami có được một trải nghiệm rất đặc biệt và gây thèm muốn với bất kỳ dịch giả nào trên đời (ngoài viết văn ông còn dịch rất nhiều tác phẩm của Mỹ): trong khi dịch cuốn tiểu thuyết nổi tiếng của John Irving viết về những con gấu, Murakami xin được gặp nhà văn, và đã được Irving mời chạy bộ cùng trong Công viên Trung tâm (New York), tranh thủ vừa chạy vừa trao đổi luôn. Rồi suốt một thời gian dài ở Tokyo, sáng nào đi chạy ông cũng có một cơ hội đầy phấn khích là được gật đầu chào một người phụ nữ tuyệt đẹp thường xuyên chạy giống như ông (điều này khẳng định tính đúng đắn của câu ngạn ngữ “Con chim dậy sớm thì bắt được sâu”). Nhưng quan trọng hơn cả, nhờ chạy bộ thường xuyên mà Murakami, một con nghiện thuốc lá trước đây, giữ được sức khỏe tốt để liên tục cống hiến cho độc giả thế giới những cuốn tiểu thuyết hấp dẫn. Cho đến lúc viết cuốn sách này, ông đã không còn ngần ngại mà đặt tên cho một chương là: “Phần lớn những gì biết về viết văn tôi đều học được bằng cách chạy bộ mỗi ngày”.

Trong cuốn sách sử dụng lại cái nhan đề nổi tiếng, như nhiều độc giả hẳn đã nhận ra, của một tập truyện ngắn Raymond Carver (“What We Talk About When We Talk About Love” - Chúng ta nói gì khi bàn về tình yêu; sắp có bản dịch tiếng Việt), Murakami trình bày con người mình theo một cách thức đặc biệt trực tiếp, trong đó nổi bật là quan niệm của ông về sự nghiêm túc. Khi mới bắt đầu chạy, ông đã đến Athens với mục đích viết phóng sự về chạy maratông, và trước sự kinh ngạc của các phóng viên, ông thực sự chạy hết quãng đường của người chiến binh năm xưa, không ăn bớt lấy một mét nào. Có thể đây là một sự kỳ quặc của tính cách Murakami, cũng kỳ quặc như khi ông có lần kể mình hay ra sau vườn nhà đào lỗ, lấp lại, rồi lại đào. Nhưng xét cho cùng, chạy để viết là một hình thức tập luyện còn lành mạnh hơn nhiều so với một số phương cách khác thông dụng hơn và cũng được không ít nhà văn coi là nghiêm túc, như uống rượu, ra đường hứng mưa, hoặc thậm chí là dùng thuốc lắc.

Nhị Linh

Tình yêu kéo dài bao lăm

Năm ngoái giải Renaudot trao cho Frédéric Beigbeder (tiểu thuyết Un roman français), năm nay giải Goncourt về tay Michel Houellebecq (tiểu thuyết La Carte et le territoire): nước Pháp đang (miễn cưỡng) vinh danh hai nhà văn nổi tiếng nhất ngoài biên giới nước Pháp (trong nước Pháp người ta mới biết các nhà văn tuyệt vời như Richard Millet hay Annie Ernaux, chứ bên ngoài thì chắc chẳng mấy ai biết).

Đọc đoạn đầu La Carte et le territoire, thấy có vẻ như là Houellebecq đã quay trở lại được với giọng văn flat rất khó chịu của giai đoạn đầu. Jeff Koons và Damien Hirst ngồi đối diện với nhau, rồi Jed, nhiếp ảnh gia, bảo rằng muốn nắm bắt được Jeff Koons thì chỉ có thể là ở trong động tác nhỏm người lên, hai tay giơ về phía trước. Những người hâm mộ nghệ thuật đương đại chắc cũng thấy mếch lòng vì Houellebecq nói Jeff Koons làm thế nào cũng không hết được cái vẻ ngoài của một tay bán xe Chevrolet hehe, còn Damien Hirst thì đúng là có bộ mặt Anh đặc của một tay cổ động viên câu lạc bộ Arsenal :) và nhất là Jed chửi thầm bọn nhiếp ảnh gia vĩ đại bấm nút loạn xạ vài trăm cái rồi chọn ra cái đỡ xấu nhất, rồi cứ khăng khăng là mình đang tóm bắt chân lý.

Giải Goncourt như vậy là lại thêm một lần nữa vinh danh muộn một nhà văn. Hai em em Edmond và Jules Goncourt chắc là cú lắm, để lại tài sản cho bọn nó tặng các nhà văn trẻ và hứa hẹn, thì bọn nó lại toàn tặng cho mấy ông già (và bà già, như Marguerite Duras, 1984, Người Tình), đã quá dư thừa vinh quang và tiền bạc (Houellebecq thậm chí còn đã kịp mua một con chó :d).

Beigbeder, một trong số rất hiếm người chơi được với Houellebecq, bao năm nay bay lượn làm xiếc đủ trò, đến nay, khi "tôi đã già hơn kỵ của tôi" (mở đầu của Un roman français), râu ria xồm xoàm ở cái tuổi 42 bỗng nhiên thôi snob để quay trở lại với lịch sử gia đình, làm ban giám khảo cảm động quá trao ngay cho Renaudot vào năm ngoái. Thì tên đầy đủ của Beigbeder có đến hai "de", dòng dõi quý tộc lâu năm của thành phố Pau, một ông tổ xa xôi từng được Ronsard làm thơ tặng (ode pour de Chasteigner): lâu lâu trao giải cho một nhà quý tộc hay chơi ma túy nó cũng sành điệu :) Beigbeder có mục điểm sách trên Lire là mục đáng đọc nhất của tờ này, còn Houellebecq ngày trước có một mục trên Les Inrockuptibles, tờ tạp chí nổi loạn, giờ hình như cũng ngắc ngoải hay chết hẳn rồi.

Đây là lần đầu tiên Beigbeder viết câu chuyện kể về Frédéric Beigbeder, còn trước kia toàn là về một thế thân, Marc Marronnier. Trong Tình yêu kéo dài ba năm (L'Amour dure trois ans, bản dịch tiếng Việt in năm ngoái, nhưng chẳng ma nào để ý hí hí), Marronnier viết câu slogan cho một hãng nước hoa, hình như Lancôme, như sau: "Bởi vì tình yêu kéo dài ba năm". Trớ trêu là ở đoạn cuối truyện, đoạn kịch tính count down ngày N-7 rồi N-6 vân vân, Marc và Alice sau ba năm vẫn tiếp tục yêu nhau. Thế mới tệ :)

Project Balzac (3)

Cô bé nhón gót kiễng trên đầu ngón chân, nhìn thấy thấp thoáng một đám phụ nữ ăn vận diêm dúa đứng đầy hai bên cái vòm đá hoa cương cũ kỹ nơi hoàng đế sẽ đi ra.

- Bố thấy chưa hả bố, ta khởi hành quá muộn mà.

Cái bĩu môi nhỏ xíu buồn rầu của cô để lộ rằng cô coi việc có mặt ở buổi duyệt binh này quan trọng đến thế nào.

- Nào, thế thì Julie ơi, chúng ta đi thôi, con đâu có muốn bị chen lấn phải không nào.

- Ta ở lại chứ, bố ơi. Từ đây con vẫn nhìn được hoàng đế mà; nếu ngài bỏ mạng trong chiến dịch này thì con sẽ không bao giờ còn nhìn thấy ngài được nữa.

Ông bố rùng mình khi nghe những lời nói vị kỷ ấy, trong giọng nói của con gái ông đã lẫn nước mắt; ông nhìn cô bé, nghĩ rằng mình nhận ra bên dưới hàng mi đang cúi gằm kia vài giọt nước mắt xuất phát từ sự bực bội ít hơn nhiều so với từ một trong những nỗi buồn đầu đời mà một ông bố già có thể dễ dàng đoán ra bí mật. Đột nhiên mặt Julie đỏ lựng, cô thốt lên một tiếng kêu mà cả những người lính gác lẫn ông già đều không đoán được ý nghĩa. Nghe tiếng hét ấy, một viên sĩ quan đang rảo bước từ sân tới chỗ cầu thang quay ngoắt đầu lại, tiến tới cái vòm của khu vườn, nhận ra cô gái trẻ khi ấy đang bị lấp đằng sau những chiếc mũ cao cắm lông của đám vệ binh, và ngay lập tức bãi bỏ cái mệnh lệnh mà chính anh vừa tuyên ra, cho cô và bố cô, rồi, chẳng buồn để ý tới những lời xì xầm của đám đông thanh lịch đang vây kín cái vòm đá, anh dịu dàng kéo cô bé đang ngây ngất lại gần.

- Giờ thì ta không còn ngạc nhiên gì nữa về chuyện tại sao nó lại giận dữ và cuống quýt như thế, là bởi vì anh đang phiên gác, ông già nói với chàng sĩ quan, vẻ vừa nghiêm trang vừa mỉa mai.

- Thưa công tước, chàng trai trẻ đáp, nếu ông muốn có chỗ tốt thì ta cũng không thể chuyện trò được đâu. Hoàng đế không thích phải chờ đợi, mà tôi thì đang nhận lệnh của đại thống chế đến báo cho ngài đây.

Nói đoạn, vẻ khá là thân mật, anh nắm lấy cánh tay Julie, kéo nàng đi nhanh về phía Carrousel, Julie kinh ngạc nhìn thấy cả một đám đông mênh mông đang chen chúc trong cái không gian nhỏ bé giữa những bức tường màu ghi của cung điện và các đường ranh giới bằng dây xích tạo thành những ô hình vuông lớn rải cát bên trong ở giữa sân điện Tuileries. Dàn lính canh, được thiết lập để hoàng đế và bộ tham mưu của ngài có một lối đi xuyên qua, đã phải rất vất vả mới ngăn được cái đám người sốt ruột và vo ve như một đàn ong này.

- Chắc là sẽ phải đẹp lắm nhỉ, Julie mỉm cười, hỏi. 

- Cẩn thận kìa, chàng sĩ quan kêu lên, tay quàng quanh eo Julie và nhấc bổng cô bé lên, vừa mạnh mẽ vừa mau lẹ, rồi đưa cô lại gần một cây cột.

---------------

Phần 1 ở đây. Thêm nữa thì tìm trong label Balzac.


---------------


Đã bắt đầu get inspired trở lại. Các bác chủ nợ thân mến đừng lo nhá (đã là chủ nợ thì thân mến thế nào được nhưng thôi cứ nói thế cho nó lành :d).

Các loại tư thế

Hôm trước em Z nói đúng rồi đó, các tư thế đọc sách thì phải xem Calvino, ở đoạn đầu Nếu một đêm đông có người lữ khách. Như thế này này :pppp

Bạn sắp bắt đầu đọc cuốn tiểu thuyết mới Nếu một đêm đông có người lữ khách của Italo Calvino. Hãy thư giãn. Tập trung. Xua mọi ý nghĩ khác đi. Hãy để thế giới quanh bạn nhạt nhòa đi. Tốt nhất là đóng cửa lại, ở phòng bên ti vi bao giờ mà chẳng bật. Nói thẳng với những người khác, “Không, tôi không muốn xem ti vi!” Cao giọng lên, không thì họ chả nghe tiếng bạn đâu - “Tôi đang đọc sách! Tôi không muốn bị quấy rầy!” Có lẽ họ chưa nghe thấy bạn, là vì tiếng léo nhéo kia; nói to hơn đi, hét lên, “Tôi đang bắt đầu đọc tiểu thuyết mới nhất của Italo Calvino!” Hoặc, nếu bạn muốn, đừng nói gì cả; chỉ mong sao họ để bạn yên.

Hãy tìm tư thế thoải mái nhất: ngồi, duỗi người ra, cuộn tròn lại, hay nằm thẳng. Nằm ngửa, nằm nghiêng, nằm sấp. Trên ghế bành, trên đi văng, trên ghế bập bênh, trên ghế xếp, trên đệm. Trên võng, nếu bạn có võng. Trên giường, dĩ nhiên, hoặc trong chăn. Thậm chí bạn có thể trồng cây chuối, đầu lộn ngược, tư thế yoga. Sách thì phải để ngược, cố nhiên rồi.

Dĩ nhiên, tư thế lý tưởng để đọc sách là một cái bạn không bao giờ tìm được. Ngày xưa người ta thường đứng mà đọc, nơi giá đọc. Họ quen đứng một chỗ, không nhúc nhích. Họ nghỉ ngơi như thế những khi mệt vì cưỡi ngựa lâu. Chẳng ai từng nghĩ tới chuyện đọc trong khi cưỡi ngựa; thế nhưng bây giờ bạn lại thấy cái ý tưởng ngồi đọc trên yên ngựa, sách tựa vào bờm ngựa, hoặc có thể chằng vào tai ngựa bằng một lối đặc biệt, ý tưởng đó có mòi hấp dẫn. Hai chân xỏ vào bàn đạp, hẳn bạn sẽ thấy đọc sách thật thoải mái; để chân cao lên là điều kiện đầu tiên để thưởng thức việc đọc.

Nào, bạn chờ gì nữa? Duỗi hai chân ra, cứ thế kê chân lên một cái gối, lên hai cái gối, lên chỗ tựa tay của đi văng, lên hai tay ghế bành, lên bàn cà phê, lên bàn làm việc, lên đàn piano, lên bản đồ trái đất. Trước hết là tháo giày ra. Nếu muốn, giơ hai chân lên; nếu không, kéo hai chân về. Miễn là chớ đứng đó một tay cầm đôi giày một tay cầm sách.

Điều chỉnh ánh sáng sao cho không phải căng mắt ra. Làm ngay đi, bởi một khi bạn đã đắm mình đọc say sưa thì sẽ chẳng có gì bắt bạn nhúc nhích được nữa. Hãy sắp xếp sao cho trang giấy không nằm trong bóng tối, một nùi con chữ màu đen trên một cái nền màu xám, chữ nào cũng hệt chữ nào như một đội quân chuột: nhưng phải cẩn thận đừng để ánh sáng hắt lên trang sách quá mạnh, sáng lóa lên trên màu trắng tàn nhẫn của trang giấy, ngấu nghiến gặm vào bóng các con chữ như vào lúc giữa trưa ở phương Nam. Cố mà tiên liệu ngay từ bây giờ tất cả những gì có thể khiến bạn phải dừng ngang việc đọc. Thuốc hút trong tầm tay, nếu bạn có hút thuốc, cả gạt tàn nữa. Còn gì không? Bạn có phải đi đái không? Thôi được, bạn biết rồi đấy. 

Chẳng phải là bạn mong chờ một cái gì cụ thể từ cuốn sách cụ thể này. Bạn là loại người về nguyên tắc vốn không còn chờ đợi bất cứ điều gì từ bất cứ cái gì. Có lắm người, trẻ hơn bạn hoặc không trẻ bằng, sống trong niềm mong đợi những trải nghiệm khác thường: từ những cuốn sách, từ người khác, từ những chuyến đi, từ những sự kiện, từ những gì ngày mai dành sẵn cho họ. Nhưng bạn thì không. Bạn biết rằng điều tốt nhất bạn có thể mong đợi là tránh được điều xấu nhất. Đây là kết luận bạn đã rút ra được trong đời tư và cả trong những vấn đề chung, kể cả trong những vụ việc trên trường quốc tế. Còn sách thì sao? À, thì chính bởi đã phủ nhận điều đó trong mọi lĩnh vực khác, nên bạn tin mình vẫn còn có thể ban cho chính mình một cách hợp lệ cái niềm vui thú của tuổi trẻ là mong đợi từ một khu vực được cẩn thận khoanh vùng như là lĩnh vực sách, nơi bạn có thể may mắn hoặc không may mắn, nhưng khả năng phải thất vọng là không quá lớn.

(courtesy TTCĐ)

Có những lúc

Có những lúc tâm hồn tôi rách nát
Như một chiếc lá khô như một chồng gạch vụn
Một tấm gương chẳng biết soi gì
Một đáy giếng cạn không một hốc mắt đen sì
Trời chật chội như chiếc lồng trống rỗng
Thành phố đầy bụi bặm
Những mặt người lì nhẵn chen nhau.

Tôi biết làm gì tôi biết đi đâu
Tôi chẳng còn điếu thuốc nào
Đốt lên cho đỡ sợ


hết thuốc rồi :p


kinh khiếp: theo tin ở đây thì một nhà xuất bản Thổ Nhĩ Kỳ tên là Irfan Sanci đợt vừa rồi được giải thưởng tự do của một hội chợ sách Istanbul nhờ dịch và xuất bản Những chiến công của một chàng don Juan trẻ của Apollinaire, nhưng ngay sau đó thì bị triệu ra tòa, chiểu theo điều 226 của bộ luật hình sự Thổ Nhĩ Kỳ, Sanci có khả năng phải ngồi tù vì in sách dâm ô

thế có bỏ mẹ tôi không :(

Nằm trên giường đọc Mai Thảo

Tư thế khi viết văn của một số nhà văn đã trở thành kinh điển: đâu như Victor Hugo chỉ viết đứng, còn Marcel Proust chỉ viết nằm. Bây giờ thì nhà văn thường là chỉ mân mê sờ soạng, bấm bấm các đầu ngón tay. Ý tôi nói cái bàn phím máy vi tính :)

Còn đọc thì sao? Cho tới thánh Augustin người ta toàn đứng đọc, và đọc to lên. Augustin theo tương truyền chính là người đầu tiên đọc thầm, chỉ bằng mắt, ngôn từ chỉ quanh quẩn trong óc chứ không đi ra đến miệng. Nếu không có Augustin, tới giờ chắc chúng ta vẫn quàng quạc như gà và liên tục bị đau họng, vì đọc hết một tờ báo dạng như Tuổi Trẻ là đủ gục rồi, chưa kể có ai dại đến mức đọc hết cả tập quảng cáo đính kèm mỗi số :dd

Hình ảnh đọc sách nào mà các bác thấy là sensual nhất? :p Tôi nghĩ kỹ rồi, nhiều quả khiếp lắm, như là đọc Georges Bataille trong toilet, đọc Histoire d'O trên tàu điện ngầm, mặc váy gác chân lên ghế đối diện, nằm trên bãi biển Nice đọc D. H. Lawrence (dĩ nhiên là kiểu bãi biển nudist), hoặc leo lên sân thượng đọc Henry Miller, hoặc bét ra là Có một người nằm trên mái nhà hihi.

Nhưng nghĩ kỹ rồi thì tôi thấy không gì có thể địch lại được nằm trên giường đọc Mai Thảo. Các bác cứ thử mà xem, không nói điêu đâu :))

Tạm biệt talawas

tạm biệt