Disquiet

Không phải là về The Book of Disquiet (Livro do Desassossego) của Pessoa, quyển sách đang trở thành mốt thời gian này đâu đấy nhé :)

Mà là một quyển khác: L'Homme inquiet (Den orolige mannen) của Henning Mankell, trên bìa bản tiếng Pháp (của Anna Gibson, như mọi khi - NXB Seuil, tủ sách "Policiers") ghi: "La dernière enquête de Wallander" (Cuộc điều tra cuối cùng của Wallander). "L'Homme inquiet" có nghĩa "Người đàn ông lo âu". Kurt Wallander đã về già, quãng lục tuần, mua được nhà nông thôn để rời căn hộ Mariagatan như đúng sở nguyện từ rất lâu (cái gì ở Kurt Wallander cũng chậm đến khó tin: một chiếc Peugeot mới mà phải mất vài tập liền Wallander mới mua nổi - vấn đề không phải là thiếu tiền, mặc dù thu nhập của Wallander không cao; chắc bạn hiểu tôi muốn nói gì, cái đó thuộc về bản tính rồi). Ở ngôi nhà mới, Wallander cuối cùng đã có một con chó, một labrador tên là Jussi (hic, là tên một ca sĩ giọng tenor Thụy Điển đấy).

Wallander sẽ không còn điều tra các vụ án nữa. Theo dõi suốt các tập của bộ Kurt Wallander, ý định rời bỏ ngành cảnh sát chưa bao giờ rời bỏ ông, nhưng lúc nào Wallander rồi cũng sẽ "quay trở lại làm cớm", chỉ là sự quay trở lại đó nhọc nhằn ở các mức khác nhau ở những lần. Giờ đây khi việc đó thực sự đến, nó cũng giống như là ta sắp chia tay một người bạn lâu năm, như Wallander từng chia tay Sten Widén người nuôi ngựa đua ở một tâp nào đó, hình như là Chậm một bước. Như là "nhìn những mùa thu đi".

Ở cuối Tường lửa, con gái Linda của Wallander thông báo mình quyết định trở thành cảnh sát. Kể từ đó Linda đã kịp học xong, về Ystad làm cùng sở với bố. Đến L'Homme inquiet Linda sinh một đứa con gái, với Hans von Enke. Và cũng chính là liên quan tới gia đình quý tộc kiêm sĩ quan quân đội cao cấp von Enke mà mọi chuyện xảy ra.

L'Homme inquiet khởi động chậm chạp như mọi cuộc điều tra mà Kurt Wallander từng tiến hành. Lần này còn chậm hơn nữa, hình như là vì nó liên quan đến những cái tàu ngầm, cái thứ chậm rì, nặng nề và phản tự nhiên nhất mà tôi có thể tưởng tượng ra. Câu chuyện thực sự bắt đầu bằng một vụ mất tích. Truyện trinh thám thật ra không có nhiều lựa chọn: tuyệt đại đa số phải bắt đầu bằng một cái chết, hoặc một vụ mất tích. Truyện ma quái (xem phim Polanski thì biết) thì lúc nào cũng tìm cách thu hẹp không gian đến mức tối thiểu: nhân vật chính chỉ nhìn thấy một vài khuôn mặt, không thoát ra được một không gian cực tiểu (để lợi dụng những ám ảnh của chứng claustrophobia?), thế giới rộng lớn bên ngoài, nắng và những đám đông chỉ là các ảo ảnh xa vời, những đích đến tưởng chừng không bao giờ đạt tới được.

Đọc L'Homme inquiet thật là nhọc nhằn, nhất là mấy chục trang đầu. Cũng có thể lý do là vì tôi ghét bọn tàu ngầm ;p

Ở đoạn đầu, Kurt Wallander mắc phải một vụ rắc rối cá nhân liên quan tới công việc. Mọi thứ xuất phát từ một cơn suy sụp tinh thần vì cô đơn và hoảng loạn khó biết nguyên do. Đây luôn luôn là đề tài yêu thích của Mankell, hơn rất nhiều so với những chi tiết vụ án:

"Tuy nhiên, khi về đến Loderup, sau khi đi dạo một vòng với Jussi, sự bấn loạn nội tâm đã chụp lên ông. Thỉnh thoảng ông thấy mình ngập chìm trong một cảm giác bị bỏ rơi, trong ngôi nhà cô độc giữa cánh đồng của ông. Như một xác tàu đắm, ông đã nghĩ. Mình bị đắm xuống ở đây, vào lớp đất dày. Thường thì cơn bấn loạn chỉ kéo dài một quãng thời gian. Nhưng tối hôm ấy, nó cứ dai dẳng mãi. Ông ngồi ở bàn bếp, giở một tờ báo cũ ra và bắt tay lau chùi khẩu súng. Công việc xong xuôi khi mới tám giờ. Sự thúc giục đó từ đâu đến? Ông hoàn toàn không biết, nhưng ông đã quyết định xong. Ông thay quần áo, lấy xe quay trở lại Ystad. Vào mùa đông, thành phố gần như hoang vắng, nhất là vào các buổi tối trong tuần. Tổng cộng chỉ có hai hay ba quán bar và quán ăn còn mở. Đỗ xe lại, ông bước vào một quán ăn trên quảng trường trung tâm. Rất vắng khách. Ông chọn một cái bàn ở góc, gọi món khai vị và một chai rượu vang. Nhưng trước tiên, ông nốc cạn một cốc rượu khai vị. Rồi cốc thứ hai. Nốc cạn, đó là từ chuẩn - ông rót rượu vào nội tạng của mình, hy vọng dìm đi nỗi lo âu. Khi đồ ăn được mang tới, người phục vụ rót đầy rượu vang vào cốc cho ông, thì ông đã say rồi.

- Chẳng có ai nhỉ, Wallander cất lời bình luận. Họ đi đâu cả rồi?

- Dù có đi đâu thì cũng không phải là tới đây. Chúc ông ngon miệng.

Wallander uể oải ăn những gì để trên đĩa. Ngược lại, ông uống hết chai rượu trong vòng chưa tới nửa giờ đồng hồ. Ông lấy điện thoại di động ra, xem tất cả các số lưu trong bộ nhớ. Ông muốn nói chuyện với ai đó, nhưng ai bây giờ? Rồi ông nhét điện thoại lại vào túi, nghĩ rằng ông không muốn cho người khác biết mình đang say khướt. Chai rượu đã cạn, ông đã có khá đủ liều lượng. Nhưng khi người phục vụ tới nói quán sắp đóng cửa, ông vẫn gọi tiếp một tách cà phê và một ly cognac. Khi đứng dậy, thiếu điều thì ông vấp ngã. Người phục vụ quan sát ông, vẻ mệt mỏi.

- Taxi, Wallander nói.

Người phục vụ đi gọi điện thoại - một máy điện thoại gắn trên tường, bên cạnh quầy bar. Wallander lắc lư tại chỗ. Người phục vụ dập máy, gật đầu về phía ông.

Wallander đứng trên vỉa hè trong cơn gió lạnh. Taxi tới, ông leo lên ghế sau. Khi xe phanh lại trước cửa nhà, ông đã sắp ngủ. Ông vứt quần áo xuống sàn rồi thiếp đi ngay sau khi lên giường nằm."

Khởi động cho kế hoạch năm năm lần thứ hai

Trông tôi thế này thôi ;p nhưng hơi bị nhiều kế hoạch các thứ, lập kế hoạch, thực hiện kế hoạch, hoàn thành kế hoạch, đời viết không biết bao nhiêu là báo cáo rồi :)

Đợt trước mưa rộn ràng thì ngồi nghĩ về đóng góp cộng đồng, kỳ này mưa dầm lê thê mê mải thì nghĩ kế hoạch cuộc đời. Kế hoạch năm năm lần thứ nhất có một đặc điểm chói ngời, là rất chi lộn xộn. Rút kinh nghiệm, lần này tôi làm khác. Thôi làm đơn xin rút khỏi Thanh Niên Cao Vọng Đảng, từ bỏ lãnh tụ Nguyễn An Ninh chuyển sang lãnh tụ mới, tên là Trần Bất An ;d

Kỳ kế hoạch năm năm trước lặp đúng sai lầm của Liên Xô Trung Quốc là quá tập trung vào các ngành công nghiệp nặng đòi hỏi nhiều tài nguyên ;p, lần này khôn ra rồi, khi xưa kế hoạch 100% chỉ đạt được 40%, nay các mục tiêu hạ xuống hết thật là thấp, thế quái nào cũng phải đạt được trên 80%, vớ vẩn còn trên 100%, tha hồ mà báo cáo hehe.

PS. trong quãng thời gian đã qua, tôi bỏ qua cho rất nhiều người về rất nhiều việc, thực sự là bỏ qua, giờ chỉ còn muốn nói với mấy cái bọn dở hơi (định nói là dở hơi mọi rợ nhưng đến giây cuối cùng thì đổi ý, khoảnh khắc bất ngờ hiền) thích nói năng cái kiểu "sẽ còn nhiều điều bất ngờ": ừa, sẽ bất ngờ đấy ;ppp

giờ đi ăn trưa hoành tráng hihi

Sách (XXV) Đây rồi ;p

Rình mãi mới túm được bạn này đây, quả này đừng hòng chạy thoát hehe, trắng trẻo nuột nà đen nháy ở những chỗ cần đen, lại còn có mấy đoạn phơn phớt hồng cực kỳ thanh nhã, kiều mỵ thướt tha và vô cùng nóng bỏng:

Tư liệu các công ty Đông Ấn Hà Lan và Anh về Kẻ Chợ - Đàng Ngoài thế kỷ XVII

Hoàng Anh Tuấn (biên soạn)

Nhà xuất bản Hà Nội

Cái "Tủ sách Thăng Long 1000 năm" mãi rồi cũng phải ra được vài nhát có giá trị :) Đây là thành tựu bước đầu của việc khai thác kho 9.000 trang tài liệu lưu trữ của Công ty Đông Ấn Hà Lan và Đông Ấn Anh. Phần rất quan trọng là nhật ký của các thương điếm Anh tại Phố Hiến và Kẻ Chợ, bên cạnh phần chính là tài liệu của các thương điếm Hà Lan tại Kẻ Chợ. Kiểu tài liệu này sẽ làm cho cái nhìn lịch sử khác đi đáng kể, không bị đóng khung vào cái nhìn truyền thống kiểu vòng 1 vòng 2 vòng 3 nữa, mà đã có thể chi tiết hơn hẳn về vụ những nốt ruồi nằm ở đâu có tính chất thế nào, mấp mô dài ngắn cụ thể ra sao và ra sao.

Tha hồ mà ấy nhá ;p

+ người thoát tục như tôi mà vẫn cầm lòng không đậu; mà vụ thoát tục cũng dễ bị nhầm lắm í, sáng nay ra đến sân, đồng nghiệp vừa nhìn thấy mặt đã hỏi ngay, sao trông buồn ngủ thế, thế mới đau :)

Marijuana il est bien (Manu Chao - Clandestino)

Một người như Michel Houellebecq có thể có vai trò như thế nào trong lịch sử văn chương Pháp? Một kẻ tầm phào, vớ vẩn, thời thượng, kích động, ưa khiêu khích (và khiêu dâm :d), thỉnh thoảng viết một câu buồn cười (thậm chí rất buồn cười), văn phong phẳng dẹt và đến cuối cùng lúc nào cũng u ám, có lúc còn nổ bùm một cái chết luôn (Plateforme), quanh quẩn những đề tài siêu thị du lịch lập trình thiếu tình yêu thế giới động vật etc. Thế nhưng đó là một cái nhìn đơn giản quá mức.

Tôi không hâm mộ văn học Pháp lắm đâu, các bác đừng tưởng bở í lộn tưởng nhầm :d Người ta hâm mộ, hình như thế, những gì ít biết. Ví dụ như tôi hâm mộ Cyrus Miles Hannah Montana Miles To Go mặc dù biết cả đời sẽ không nghe một bài hát nào của con bé ấy :) nhưng đó là nền văn chương (duy nhất, chắc vậy) có một khả năng kinh hoàng về tự gây trắc trở cho mình, cũng như năng lực luôn luôn controversial một cách thành thực.

Tại làm sao văn chương Pháp có nhiều gương mặt nhân văn sáng chói đến thế, trong suốt lịch sử? Voltaire, vầng, Hugo, vâng, Camus, dạ? Câu trả lời của tôi sẽ làm khối bác nhăn tít mặt suốt một tuần hehe: vì có những người như Michel Houellebecq đấy.

Mọi thứ chỉ nổi bật, sáng chói nếu có một cái nền đen tuyền, đen tuyệt, đen tuyệt vọng. Cách mạng à? thì đã có Joseph de Maistre phản cách mạng. Tiến bộ tri thức à? thì đã có Julien Benda phản tiến bộ. Alain Finkielkraut mà tôi mới nói tới trong mục Brand New Ones đó, cũng vậy luôn - người ta đã bắt đầu gọi Finkielkraut là một mécontemporain, giống như trước đây Finkielkraut từng gọi Charles Péguy là một mécontemporain, còn mécontemporain là gì thì các bác tự tìm hiểu nhá :) thóc đâu mà đãi gà rừng hihi.

Và Michel Houellebecq chính là Céline của thời hiện tại. Trong bài trả lời phỏng vấn vừa xong với Magazine Littéraire, Houellebecq đã khẳng định điều tôi nghĩ từ lâu (chắc trước đây Houellebecq cũng đã nói rồi, hoặc có người đã nói rồi, nhưng tôi chưa thấy), về sự kết nối tinh thần với Baudelaire. Baudelaire, Céline, rồi Houellebecq, các nhà văn s’en foutrent, đó là những cái nền đen tuyền để nổi bật lên Hugo, Camus, và Le Clézio (;p) (nhân tiện: trong một bài phỏng vấn khác, khi được hỏi về Le Clézio, Houellebecq đã rất táo tợn thẳng thừng: đọc chán chết, chưa bao giờ đọc hết nổi quyển nào của tay ấy cả).

Vấn đề này, một lần nữa, lại quay về cuốn sách lớn của Antoine Compagnon mang tên Les Antimodernes, khảo về một dòng âm tính của nước Pháp từ Joseph de Maistre cho tới… à… Roland Barthes :d Quyền năng âm bản hành hạ chúng ta, nhưng biết đi đâu để tránh? Chạy trời không khỏi nắng hic.

NB1. Đợt tới tôi định phân tích quá trình xâm nhập của văn chương Nga vào nước Pháp hồi cuối thế kỷ XIX: tại làm sao văn chương Pháp lại tiêu hóa nổi những Gogol, Tourguenev, Dostoievski và Tolstoi, những người thuộc một nền văn hóa mới trước đó không lâu còn là barbarian trong mắt “những người Pháp thoát thai từ La Mã vinh quang”?

NB2. Có một câu nói ác, bảo Camus là triết gia của học sinh cấp ba, và Cioran bảo văn chương Camus là thứ văn chương tỉnh lẻ :p (đồng thời Sartre chẳng có gì đáng quan tâm cả). Cioran cũng là một cục đen hiểm ác, cực hiểm ác.

Michel Houellebecq trên ML

Michel Houellebecq trả lời phỏng vấn (exclusif) tờ Magazine Littéraire số tháng Mười một 2010, người phỏng vấn là Joseph Macé-Scaron, từ lâu nay hay viết xã luận cho ML (tên với tuổi sợ nhỉ :p). Sau đây là trích vài câu.

Ông có bật cười khi các nhà phê bình miêu tả Bản đồ và vùng đất như là một cuốn tiểu thuyết hài không?

Không, như thế là đơn giản hóa quá mức. Tôi không chối rằng có nhiều đoạn buồn cười, nhưng đó không phải yếu tố nổi bật nhất của cuốn tiểu thuyết này. Có những đoạn như thế trong mọi cuốn sách của tôi. Cả trong cuốn này cũng vậy. Nếu quả thực đó là cái mà họ thấy là mới mẻ, thì họ không phải là những nhà phê bình giỏi, họ nhắm trượt đích mất rồi!

Trong những trao đổi giữa ông và Bernard-Henry Lévy, Những kẻ thù quốc gia [Ennemis publics], ông nói rằng trong những năm 1950, xã hội có thể chấp nhận một thứ văn chương bi quan, nhưng ngày nay một thứ văn chương như vậy đã trở nên gần như là dị hợm.

Thật thế, có một mệnh lệnh ngầm ẩn nhưng thường trực buộc người ta phải gây hy vọng, phải chuyển tới một thông điệp an ủi hay liên kết. Nếu từ chối tuân theo mệnh lệnh ấy, mọi thứ sẽ rất tệ. Tôi không thể không tính tới điều này. [...] Cuốn tiểu thuyết này [Bản đồ và vùng đất] chắc chắn là bi thảm hơn những cuốn trước đây. Anh nói tới văn chương lạc quan hay bi quan, nhưng theo tôi, chỉ có hai cách nhìn văn chương: lãng mạn và bi thảm. Phải biết rằng vì thiếu vắng lòng tin vào cuộc sống vĩnh cửu mà chủ nghĩa lãng mạn rơi vào một tình thế rất khó khăn. [...]

Nhân vật chính, Jed, hình tượng của nghệ sĩ đương đại, chuyển qua một loạt trạng thái khác nhau. Ở mỗi giai đoạn nghệ thuật lại có một dạng cách mạng, theo nghĩa Copernic của từ này, hình thành ở trong anh ta.

Cái gây nên sự chuyển từ một pha sáng tạo này sang một pha sáng tạo khác hẳn lúc nào cũng sẽ bí ẩn một cách sâu xa. Quả thực, tôi nghĩ, đôi khi, người ta không thực sự biết phải giải thích ra sao. Khi chuyển sang con người, Jed lại nghĩ cần viện tới hội họa. Điều này không phải là đơn giản bởi anh ta không biết vẽ. Tất nhiên là anh ta vẽ được, ta biết như vậy. Nhưng không hề rõ ràng anh ta biết vẽ sơn dầu hay gì. Trong đoạn văn đầu tiên tôi miêu tả một cảnh xảy ra giữa Jeff Koons và Damien Hirst, mà người ta sẽ tưởng là thật cho đến lúc nhận ra đó là một bức tranh của Jed. Tôi hoàn toàn có thể tiếp tục như vậy. Cũng đã có lúc tôi định để cho sự mù mờ bay lơ lửng tiếp vài trang nữa. Tôi rất thích dùng độ lệch nhẹ này làm đểm xuất phát.

[...] trong thơ thì có một cái gì đó khác. Nhưng tiểu thuyết là thể loại mà các xã hội của chúng ta cần. Một thời, đó từng là kịch, sân khấu. Giờ đây thế giới cần tiểu thuyết hơn sân khấu để tự tái hiện chính mình. Thơ thì vẫn luôn luôn ở cách xa những cái đó một chút.

Trừ hồi thế kỷ XIX?

Không, đó lại là chuyện khác. Thơ có lợi thế là không thể buồn cười được. Không có đủ chỗ. Tôi không hề tiến bộ được một chút nào so với những gì tôi từng viết về chủ đề này. Vậy nên tôi không hề muốn nói thêm điều gì cả.

Ở đoạn cuối của tiểu thuyết, người ta tự hỏi tiến trình nghệ thuật của Jed sẽ dẫn anh ta đến đâu... Độc giả có cảm giác về một dạng tan loãng trong quá trình sáng tạo.

Đoạn cuối chẳng hề vui. Jed Martin đã đi quá xa bản thân mình, anh ta có cảm giác đánh mất đi tầm quan trọng của mình, sự nhất quán của mình. Mặt khác, tôi vừa phát hiện, mới hôm qua, điều đã truyền cảm hứng cho tôi viết ra cái kết đó. Vì nhớ lại một cuốn sách đã đọc. Ở cuối Docteur Faustus, nhạc sĩ Leverkuehn, Thomas Mann viết, đã làm ngược lại đều Beethoven từng làm. Trong chương cuối Giao hưởng số chín, có một đoạn rất mạnh mẽ khi dần dần giọng nói con người hoàn toàn chiếm lĩnh mọi thứ. Thomas Mann lại làm chính xác điều ngược lại: giọng nói con người mất đi, mỗi lúc một yếu hơn, gần như không thể nghe thấy nữa, bị tiếng dàn nhạc đè bẹp. Miêu tả này đã truyền cảm hứng cho tôi. [...]

Nhan đề cuốn tiểu thuyết của ông như thể là một cái nháy mắt tới tác phẩm của Alfred Korzybski, Một tấm bản đồ không phải là vùng đất.

Korzybski thì chẳng thú vị đến mức đấy đâu. Câu của ông ta được dùng là vì nó đã có rất nhiều ảnh hưởng tới Alfred E. Van Vogt [tác giả khoa học viễn tưởng, rất được hâm mộ trong những năm 1940 và 1950]. Van Vogt bị ảnh hưởng vì ông ấy không biết các nhà tối giản nói chung. Nhưng Korzybski chỉ là một nhà tối giản, cái đó thì chẳng hề đáng kính trọng tẹo nào. Đây là dạng câu lưu truyền nhiều trong giới nghệ thuật. Các nghệ sĩ thích viết những câu làm họ choáng váng lên hoặc sang bên cạnh một bức tranh. Đó là một điều hay thấy. Khi Jed Martin tổ chức triển lãm, nó được đặt tên là "Bản đồ hấp dẫn hơn vùng đất". Đây là một thứ hay ho, chứ không chỉ là một dẫn chiếu tới Korzybski. Nói vậy thôi, anh ta thực sự nghĩ bản đồ hấp dẫn hơn vùng đất. [...]

Người đọc quên mất rằng Houellebecq nhà văn đang miêu tả Houellebecq nhân vật.

Phải bước lùi lại một chút để thấy rằng tôi tự thấy mình thú vị nhưng dù sao cũng chẳng đáng say mê mấy. (Cười). Không tới mức trở thành nhân vật chính hoặc viết Tự thú như Jean-Jacques Rousseau. Ở đây việc tìm ra được khoảng cách vừa phải là một trong những điều kiện khiến cho cuốn tiểu thuyết trở nên trôi chảy.

[...]

Ông có cảm thấy mình theo dòng Balzac không?

Vấn đề ảnh hưởng là một trong những vấn đề tế nhị nhất trong văn chương. Nếu hỏi tôi về những người tôi yêu quý, thì tôi dễ trả lời lắm. Nếu hỏi về ảnh hưởng thì mọi chuyện ngay lập tức trở nên phức tạp hơn rồi. Tôi không chắc liệu chúng có hiệu quả, có thật không. Nhưng đúng là tôi yêu thế kỷ XIX, có một sự tuôn chảy lớn lao tuyệt vời. Những ảnh hưởng thực thụ duy nhất là các tác giả mà ta cảm thấy có thể nhại được. Tôi có thể nhại Baudelaire, tôi nghĩ thế, vì đã đọc đủ. Hè năm nay tôi đọc Saint-Simon. Tôi choáng váng vì tính chất thời sự của ông. [...] Stendhal, không, tôi không tin điều đó. Balzac thì có thể, nếu tôi thực sự cố gắng. Ông truyền đi một ảnh hưởng thực thụ, vì mọi nhà văn đều tự ướm mình vào phương pháp của ông, vào tham vọng của ông. Balzac là người không bao giờ tự giới hạn mình.

Brand New Ones: Alain Finkielkraut

Không thể ngừng viết về Diệt chủng Do Thái

Các nhà văn, ngay cả những người còn rất trẻ ngày nay, vẫn không ngớt quay trở lại đào xới giai đoạn Thế chiến thứ hai, nhất là giai đoạn gắn liền với Shoah (Diệt chủng Do Thái) của Đức Quốc xã. Các sử gia và triết gia, nhất là triết gia Do Thái, cũng vậy. Đây là đề tài cuốn sách mới nhất của Alain Finkielkraut, một trong những triết gia quan trọng nhất của Pháp hiện nay: L’interminable écriture de l’Extermination (Viết mãi về Hủy diệt), Stock, 2010.

Viết ra nhiều tác phẩm triết học được nhiều người đọc, Alain Finkielkraut cũng là đích ngắm của vô số triết gia và trí thức khác, trong những cuộc tranh luận nảy lửa, có lúc lên đến đỉnh điểm vào năm 2002 khi nhiều tờ báo đồng loạt chỉ trích thái độ và tư tưởng của Finkielkraut; hồi đó Finkielkraut còn bị coi là thuộc về “những kẻ phản động mới”, theo cách gọi của Daniel Lindenberg.

Sở dĩ như vậy là vì nhiều người nghĩ Finkielkraut có thái độ chống người Hồi giáo, đặc biệt là ông luôn luôn tỏ ra ủng hộ nhà nước Israel, ngay cả vào những thời điểm Israel trong mắt đông đảo trí thức phương Tây là một mối nguy hại cho toàn thế giới. Sự xuất hiện với mật độ dày đặc trên các phương tiện thông tin đại chúng (hằng tuần chủ trì chương trình truyền thanh mang tên Répliques trên đài France Culture và rất nhiều bài báo, trả lời phỏng vấn) cũng là một phần nguyên nhân khiến Finkielkraut bị tấn công không ngớt. Cùng những người như Alain Badiou hay Michel Onfray, Alain Finkielkraut là triết gia được biết đến nhiều nhất, một trong các “public intellectual” nổi tiếng, có thể nói là “phổ thông” nhất tại Pháp hiện nay.

Viết mãi về Hủy diệt tập hợp những cuộc nói chuyện mà Finkielkraut từng thực hiện với nhiều nhân vật khác nhau liên quan tới vấn đề người Do Thái bị diệt chủng. Những người có tiếng nói trọng lượng ở lĩnh vực này xuất hiện trong cuốn sách: Daniel Mendelsohn, Pierre Assouline, Henry Rousso và nhiều người khác. Chủ đề các cuộc đối thoại đi từ nhà nước Vichy thân Đức, trại tập trung Auschwitz cho tới vị thế của nhà nước Israel hiện nay, nhưng quan trọng hơn cả là các cuộc đối thoại về việc đọc tác phẩm của những người dính dáng và ảnh hưởng sâu đậm tới giai đoạn lịch sử đó, như Martin Heidegger, Paul Celan hay Carl Schmitt, cũng như các tác phẩm: Những kẻ thiện tâm của Jonathan Littell hay Những đao phủ tự nguyện của Hitler của Daniel Jonah Goldhagen, cuốn sách xuất bản năm 1996 của một giáo sư trẻ tuổi ở Harvard khẳng định sự tiếp tay cho tội ác diệt chủng từ phía những người Đức bình thường. Xuất phát từ các tác phẩm văn chương cũng là một cách thức mà Alain Finkielkraut thường xuyên sử dụng: năm 2009, ông đã cho xuất bản tác phẩm Un coeur intelligent (Một trái tim trí tuệ) đề xuất cách đọc của cá nhân ông đối với tác phẩm của các nhà văn như Milan Kundera, Philip Roth, Vassili Grossman…

Dùng lại cách nói của triết gia Leo Strauss chuyên nghiên cứu về chính trị, reductio ad hitlerum (đại ý người ta chỉ chăm chăm tập trung vào Hitler), trong Viết mãi về Hủy diệt, Alain Finkielkraut nêu lên một vấn đề: không phải người ta quên đi tội ác, mà người ta quên đi mất tất cả những gì còn lại bên ngoài đó; ký ức của châu Âu đã định chế hóa Diệt chủng Do Thái, khiến cho Shoah hiện diện ở khắp mọi nơi, và bất kỳ một sự kiện bi thảm nào xảy ra cũng đều được quy chiếu về sự bi thảm gây choáng váng nhất kia. Người Do Thái đã trở thành “những ông vua của nỗi bất hạnh”, trong khi lịch sử thật ra có nhiều điều bi thảm hơn như vậy. Từ đó mà có nhu cầu và nghĩa vụ nhìn rộng hơn, cũng như nhìn lại vấn đề Do Thái của Thế chiến thứ hai từ nhiều góc độ hơn. Finkielkraut cho rằng ký ức là điều nhất thiết, nhưng ký ức chỉ có nghĩa chừng nào nó đúng với lịch sử, ông “mơ đến một ký ức không cờ xí, không ngựa chiến, mà chỉ là một ký ức buồn tẻ, khiêm tốn, kín đáo, im lặng, hoặc không gây ra tiếng ồn nào khác tiếng những trang giấy mở”. Thế nhưng, Hủy diệt vẫn luôn luôn là một sự kiện đặc biệt, mà không một quan niệm, một câu chuyện nào có thể lý giải được hoàn toàn và xác quyết. Đây chính là nguyên do khiến người ta đã và sẽ còn không ngừng viết về Hủy diệt, bởi “một nền văn minh quên đi quá khứ của mình sẽ bị kết án phải sống lại nó”, như Finkielkraut trích lời George Santayana ở ngay đầu Viết mãi về Hủy diệt.

Alain Finkielkraut sinh năm 1949 tại Paris, có bố (người Do Thái Ba Lan) từng qua trại tập trung Auschwitz. Có thành tích học tập xuất sắc, ông nhanh chóng thu được những thành công lớn trong giới học thuật, hiện nay là giáo sư tại trường Bách Khoa Paris. Năm 1987, Finkielkraut xuất bản cuốn sách quan trọng của mình, La Défaite de la pensée (Thất bại của tư tưởng), trong đó ông đặc biệt phê phán thái độ của giới trí thức và chính trị quy tất cả mọi thứ về “văn hóa”, lấy “văn hóa” làm chiêu bài cho mình; trong khi văn hóa là cuộc sống cộng với tư tưởng, thì ngày nay những thứ không có tư tưởng gì cũng được gọi là văn hóa tuốt. Tổng cộng cho tới nay Alain Finkielkraut đã viết khoảng hai mươi cuốn sách, đi từ triết học thuần túy tới văn chương, chính trị, giáo dục, trong đó vấn đề Do Thái luôn luôn nằm ở trung tâm suy nghĩ của ông.

The show must go on

Hôm ấy, chúng tôi đang chơi trò cứu con tin trên khu đất trống gần nhà tù Carabanchel thì một chiếc ôtô phanh kít lại trước mặt chúng tôi, bánh xe nghiến ken két. Ngay tức khắc tôi nghĩ bọn họ đến bắt cóc chúng tôi, ăn cắp của chúng tôi hoặc mua chuộc sự im lặng của chúng tôi. Tôi bèn lẩn ra sau lưng Ngốc để đề phòng, bởi vì tôi ấy, tôi có bản năng sống hoạt động tuyệt vời lắm, thành thử trong các tình huống hiểm nghèo tôi luôn làm những việc cần phải làm để tự cứu mình. Cả lũ chúng tôi đứng ngây người ra: Yihad, Arturo Román, Paquito Medina, Tai To… Chỉ còn nghe tiếng Ngốc mút núm ti giả, lúc nào nó lo lắng là tốc độ mút sẽ tăng hẳn lên.

Giữa đám bụi bốc lên khi cái xe phanh lại, chúng tôi thấy như có một thằng lùn đang bước xuống đất. Hẳn là bạn hiểu mắt chúng tôi thiếu điều lồi ra khỏi tròng. Khi thằng lùn bước ra khỏi đám mây bụi, thì hóa ra lại không phải một thằng lùn mà là một thằng nhóc. Nó đứng đực trước mặt chúng tôi chẳng biết phải nói gì. Rồi một ông chui ra khỏi xe, chắc là bố nó, ông ấy nói với nó:

- Bố con mình mất cả buổi sáng để tìm nó rồi, không phải là để bây giờ con lại im tịt đi như thế chứ.

Cuối cùng thằng nhóc cũng mạnh dạn cất tiếng:

- Tớ tìm Manolito Mắt Kính.

Lũ bạn tôi đồng loạt chỉ vào tôi, còn Ngốc tháo ti giả khỏi miệng đưa về phía tôi. Bọn này cũng giống tôi, chúng nó cũng có bản năng sống rất cao cấp, đủ sức giao nộp người bạn thân nhất của chúng cho bất cứ kẻ nào, giao nộp cả người anh em của chúng nếu cần. Giống hệt tôi đối với thằng em tôi. Không phải là vì thiếu yêu quý nhau đâu, mà là là vì cái bản năng sống ấy trước hết khởi đầu từ chính bản thân mỗi người.

Mà xét cho cùng đâu có khó đoán tôi là Mắt Kính, vì tôi là đứa duy nhất trong nhóm có đeo kính.

- Tớ đã đọc một quyển sách về cuộc đời cậu, tên là Siêu Nhân Manolito, tớ có vài câu muốn hỏi cậu, thằng nhóc nói, rồi rút từ trong túi ra một tờ giấy.

Những câu hỏi của thằng nhóc như sau:

1. Tại sao cậu gọi Ngốc là Ngốc?

2. Cậu đeo kính từ bao giờ?

3. Có đúng là chưa ai bảo vệ câu khi thằng Yihad đầu gấu đánh cậu không?

4. Tên thật của Tai To López là gì?

5. Tại sao cậu gọi công viên là công viên Cây Treo cổ?

6. Tại sao bác Bernabé lại là bố đỡ đầu của cậu?

7. Tại sao Susana tên là Quần Xi líp Bẩn?

8. Có phải nhà máy xúc xích Oscar Mayer là của bố cái đứa học cùng lớp cậu không?

9. Tại sao cậu nói Tai To là một kẻ phản bội xấu xa khi nó là bạn thân nhất của cậu?

10. Cậu có thể giải thích rõ hơn một cái tát hẹn giờ là như thế nào không?

11. Ông cậu mua bộ răng giả đầu tiên khi nào?

12. Làm thế nào Jessica một thời rất béo lại gầy đi được?

13. Tại sao bố cậu không bao giờ có ở nhà?

14. Bác Luisa đã mua con Boni hay là tìm được nó trong một thùng rác?

Tôi xin dừng lại ở đây vì thằng nhóc mang tới ít nhất là năm mươi câu hỏi.

Thằng nhóc đó sống ở một khu phố khác và nó tới khu phố của tôi chỉ để xóa tan những mối ngờ vực khủng khiếp của mình, ừ thì cũng bởi vì một bà dì của nó sống ở Carabanchel nữa, nếu mà phải nói hết tất tật mọi thứ. Tôi bảo thằng đó tốt hơn hết là nó đi mà đọc tập đầu trong bộ tiểu sử của tôi rồi thì nó sắp sửa được đọc tập ba rồi, nghĩa là tập này đấy. Tôi cũng nói có những câu hỏi mà tôi hay bất kỳ ai cũng không thể giải đáp được, ví dụ: tại sao Susana lúc nào cũng mặc quần lót bẩn, bởi câu này thuộc vào thể loại vấn đề ngay cả các nhà khoa học trên thế giới cũng không biết trả lời ra làm sao. Yihad thì ghen tị đến tím cả người vì lần này tôi bỗng thành nhân vật chính của câu chuyện, nó nói với thằng nhóc kia:

- Chẳng ai tự dưng lại đi đọc hết các truyện của thằng Mắt Kính cả, tao thì chỉ nhìn thấy cái mặt mẹt của nó thôi là đã chán hết cả người rồi.

Thằng nhóc hỏi ngay:

- Yihad đấy phải không?

- Làm sao mà cậu đoán được thế? Tai To hỏi, đầu óc nó hoạt động hơi chậm chạp.

- Còn cậu là Tai To.

- Cậu đoán tài như thánh ấy! Tai To nể lắm.

Tôi tin nó vẫn chưa hiểu tại sao chúng tôi lại gọi nó là Tai To.

- Cái cậu mặc áo đội Rayo Vallecano kia là Paquito Medina, thằng nhóc tài thánh nói tiếp.

Ngốc há miệng rộng ngoác vì nó phục lăn, thành ra cái ti giả rơi xuống đất. Nó nhặt lên chùi vào quần tôi rồi nhét lại vào mồm.

- Còn đây, Manolito ạ, là em trai cậu, tức…

- Bé em, Ngốc ngắt lời ngay.

Ngoài tôi ra, nó không thích ai khác gọi nó là Ngốc, tôi thì có thể vì tôi là anh và thủ lĩnh của nó.

- Thế kia là ai? Thằng nhóc chỉ sang Mù Tạt.

- Đấy là Mù Tạt, bạn mới từ lâu của tớ. Trong quyển này sẽ có hẳn một chương viết về cậu ấy.

- Cái thằng Mù Tạt này chơi trội thật, mãi nó mới xuất hiện mà bây giờ lại thành nổi nhất, Arturo Román càu nhàu.

Thằng nhóc tài thánh đã hiểu ra thằng vừa nói là Arturo Román, vì lúc nào nó cũng càu nhàu về đủ mọi chuyện. Nó bảo nó rất muốn gặp ông tôi để xem ông có buồn cười đúng như tôi đã kể hay không, rồi để biết có phải bộ tóc giả của bác Bernabé có thể trông thấy rõ từ xa như tôi nói không, và kiểm tra xem bác Luisa và Boni (con chó của bác ấy) có giống nhau như hai giọt nước hay không, những cú đét của mẹ tôi có thiện nghệ hơn những cái đét của mẹ nó không, nhất là nó sẽ cực kỳ thích nếu đến đêm được bố tôi cho lên chiếc xe tải to Manolito rồi bật hết đèn pha nhấn còi hết cỡ. Nhưng bố thằng nhóc bí ẩn đã từ xe ôtô hét lên là muộn giờ đến nơi rồi. Trước khi đi khỏi, nó bảo tôi:

- Trong quyển sắp tới, để mọi người không bị rối tinh rối mù, cậu nên làm một danh sách tất cả các nhân vật và giải thích rõ họ là ai. Chào nhé anh bạn.

Ông bố đánh xe tiến lại gần chỗ chúng tôi, lại làm bốc thêm một đám bụi nữa. Người bạn không quen biến đi vào làn khói và chiếc xe rồ máy chạy đi nhanh tới mức nhiều lần chúng tôi đâm ra nghĩ rằng đó là một sự hiện hình siêu nhiên, một trong những hiện tượng bất thường rất hay xảy ra ở Carabanchel, khiến cho các nhà nghiên cứu râu rậm trên cả thế giới đổ xô về khu phố của chúng tôi.

Nhờ người bạn không tên, tôi nhận ra là từ khi kể lại chuyện đời mình tôi có thêm cơ man nào là bạn mới, nhiều hơn tôi từng có thể tưởng tượng, ngay cả khi tôi chưa hề nhìn thấy mặt họ và cũng không biết tên của họ.

Tôi đã viết ra cái danh sách mà cậu ta đề nghị. Paquito Medina giúp tôi và nói cái đó người ta gọi là “cây phả hệ”, rằng đó là cái mà những người quan trọng trong lịch sử vẫn hay làm, như các ông vua hay những người giống như tôi.

Ở nhánh dành cho bạn bè, có một chỗ còn để trống cho bạn đấy, để bạn viết tên bạn và vẽ hình hoặc dán một bức ảnh nhỏ vào. Châm ngôn của tôi là: bạn tốt nhất là những người ta còn chưa biết.

1. Khởi đầu của thời gian

2. Vài năm sau. sau khởi đầu của thời gian…

3. Một chiếc Manolito bốn bánh.

4. Tôi và đức vua trong nhà.

5. Luisa, bố đỡ đầu Bernabé và Boni, với họ nó gần như là một đứa con gái, và với tôi gần như một người chị họ.

6. Nicolas chú tôi và cô vợ chưa cưới người Oslo của chú.

7. Tai To López bạn thân của tôi, một tên phản bội xấu xa với những vấn đề thuộc về xã hội học của nó.

8. Yihad, một thằng gấu biển rất bí hiểm.

9. Susana Quần Xi líp Bẩn, một hồ sơ X.

10. Mù Tạt, nha sĩ nhà hát.

11. Paquito Medina, vương quốc của nó không thuộc về thế giới này.

12. Chính bạn.

13. Cô Asunción, hiệu trưởng trường Nhà Tù nơi tôi học.