Sách (XXIII) Moi lại

Buổi trưa ghé nhà cũ loay hoay moi sách, hắt xì hơi liên tục vì bụi. Sách là cái thứ nguy hiểm mà, tôi nói với các bác rồi :(

Hôm trước ba hoa khoe quyển Tên của đóa hồng đẹp hơn quyển của chị So hic, hóa ra tìm lại thì rõ là xấu huhu, chị So có đổi không :p

Quyển bên cạnh thì các bác cũng nhìn thấy rồi đấy, khỏi phải thuyết minh nhá :d Dạo trước xin xỏ đại gia Văn Bảy nhưng đại gia đã gả cô gái ấy về một bến bờ khác thành thử phải mất bao nhiêu công lobby các kiểu mới vợt được một chú như thế kia, hơi sờn các thứ, nhưng càng ra vẻ phong vị ma cà zồng :d

Mấy quyển đợt gần đây mới in cũng phong cách moi lại: Hà Nội trong cơn lốc do tiến sĩ Võ Văn Nhơn làm (chào Tiến sĩ Nhơn ạ :d) Đây là một số phóng sự Vũ Bằng đăng trên tờ Mới của Phạm Văn Tươi; cái tên Phạm Văn Tươi đặc biệt quan trọng ở giai đoạn đầu của văn học Sài Gòn.

Chúc mừng các bạn Giao Điểm-Domino tiếp tục ra được sách. Tôi là độc giả trung thành những gì các bạn từng in, trừ cái quyển gì Chuyện tình tình gì đó :))) Lần này hai tập truyện Đỗ Chu rất là chịu chơi, class.

Các bác có thích đọc văn học Ailen thì có bài mới về  Colm Tóibín này. Tóibín thì tôi có nhiều rồi, nhưng chưa tìm được quyển nào của Flann O'Brien, các bác lưu ý nhá nhá :dd

Last but not least: moi được một quyển rất là bàng hoàng:

Bàng hoàng bởi vì nó tên là Bàng hoàng :p và bởi sách do nhà xuất bản Văn hóa in giai đoạn này bây giờ khó tìm lắm. Đây là bản dịch của Trương Chính, NXB Văn hóa, 1961. Thật ra quyển này tôi được tiền bối B. tình thương mến thương trao gửi. Tiền bối B. dạo này đi đâu í nhỉ, có kiếm được nhiều không? :)))

Cánh đồng bất tận và cánh đồng tất bật của phê bình điện ảnh

Phim ảnh là cái thứ mang lại nhiều niềm vui nhất, có lẽ vì cái gì nó cũng có một tí. Như lẩu. Điện ảnh ra đời sau những cái khác, nó chọn luôn cách dễ nhất là gộp chung mọi thứ đã có vào, mỹ thuật, âm nhạc, văn học, tất tật, chả thiếu cái gì. Cái phim gì James Bond giờ tôi chả nhớ gì cả nhưng bài hát "The World Is Not Enough" của Garbage thì nhất định nhớ, rồi "Everybody's Gotta Learn Sometimes" của Beck, rồi anh Cullum hát "Gran Torino".

Điện ảnh cũng nhiều lúc nghiêm trọng đến đáng ngạc nhiên, như là phim Shoah, như là khi các đạo diễn nhất quyết truy vấn về thân phận con người. Hic, tôi thì tôi chỉ thích nhất là xem phim Buster Keaton hay Jacques Tati.

Rồi thì người ta nhao nhao lên là phim không bằng truyện, phim khác truyện etc. Èo, để cho mấy ông đạo diễn dễ thở tí chứ. Hiện thực người ta có thể sửa đổi đi một chút hoặc rất nhiều, tiểu sử làm giả đi đủ các kiểu, thì phim khác truyện cũng có làm sao nhỉ. Nếu không thì bố ông Luis Bunuel cũng chả dám bắt mười mấy nhân vật cứ mắc kẹt trong một căn phòng rào chắn vô hình mãi không ra được. Tôi rất thích xem A Clockwork Orange để coi Kubrick cho Alex DeLarge nói "What's going to be then eh" như thế nào. Vậy thôi. Điện ảnh là cái món áp đặt, bắt người ta ngồi ê mông liên tục mấy tiếng, đau cả mắt mỏi gãy cổ với cả điếc cả tai, thì cũng đừng có áp bức quá chứ.

Tôi khoái Truffaut, mỗi khuôn hình đều rung động, tôi thích Hitchcock làm tôi sợ ị cả ra quần mỗi khi vào phòng tắm, tôi thích Cronenberg máu lửa trong A History of Violence, nhưng để mà trung thực hết sức thì tôi thích ngực Emmanuelle Béart, môi Isabelle Adjani và cách cầm súng của Lino Ventura. Và Sharon Stone đè bẹp gí Michael Douglas :))

+ Nghĩ được cái tít bài quá đỉnh, sướng âm ỉ đâm ra hết cả năng lượng viết bài :)) bác nào mua lại cái tít không tôi bán cho hihi.

Chuyện bố con Amis

thỉnh thoảng cũng phải trêu bác Giò Lang Ben một cái :ddd

Mấy hôm nay thấy Guardian đăng bài Martin Amis viết về Philip Larkin, mở đầu bằng một câu vô cùng ai oán: "The age of the literary correspondence is dying, slowly but surely electrocuted by the superconductors of high modernity." Điều này rất đúng, vài chục năm nữa thôi sẽ thật vắng vẻ những cuốn sách in thư từ của các nhà văn. André Gide hay Marcel Proust viết nhiều thư không tưởng tượng nổi, thư Flaubert gửi Louise Colet còn quan trọng ngang ngửa Madame Bovary. Tôi còn tìm được một quyển in thư Goethe-Schiller ở một hiệu sách Tràng Tiền mới oách :)

Đọc bài này mới nhớ ra bố của Martin Amis, Kingsley Amis, khi viết hồi ký đã dành hẳn một chương về Philip Larkin (hai người là bạn học hồi Oxford). Lục lại quyển sách thấy đúng luôn. Đang đến giờ uống sữa, đặt tạm viên gạch trêu tức Giò Lang Ben cái đã :p

----------------

Bài thơ "Dublinesque" của Philip Larkin, xuất hiện không ít lần trong Dublinesca:

Down stucco sidestreets,
Where light is pewter
And afternoon mist
Brings lights on in shops
Above race-guides and rosaries,
A funeral passes.

The hearse is ahead,
But after there follows
A troop of streetwalkers
In wide flowered hats,
Leg-of-mutton sleeves,
And ankle-length dresses.

There is an air of great friendliness,
As if they were honouring
One they were fond of;
Some caper a few steps,
Skirts held skilfully
(Someone claps time),

And of great sadness also.
As they wend away
A voice is heard singing
Of Kitty, or Katy,
As if the name meant once
All love, all beauty.

(tự nhiên thấy có nét hao hao "Chiếc xe xác qua phường Dạ Lạc" của Văn Cao)

----------------

Lục lại blog cũ xem đã viết gì về Martin Amis:

Trước đây vần đi vần lại mấy quyển tiểu thuyết của Martin Amis mà thiệt tình không làm sao mà nhá nổi: Success và The Information, thấy như là một sự kết hợp không khéo léo lắm giữa American Psycho và các nhà văn Pháp có văn phong theo kiểu telegraphic và đầu óc của Frédéric Beigbeder (mặc dù tôi rất thích Beigbeder, nhất là các chronicle luôn luôn rất cynical). Amis, nhà văn lừng danh, người từng chửi nhau khủng khiếp với Terry Eagleton, mà chỉ thế sao? Quả thực là không có duyên, cho đến House of Meetings (Nhà Gặp). Chẳng nhẽ lại nói theo cái kiểu ấy: đây mới là văn chương! Chỉ cần vài câu đầu là biết mình đang ở trước một tác phẩm cực lớn: “My little brother came to camp in 1948 (I was already there), at the height of the war between the brutes and the bitches…” Trại ở đây là gulag của Nga, và hai anh em nhân vật chính là người Do Thái.

Một cái praise in ở bìa sau so sánh quyển này với Dostoyevsky. Tôi thì thấy đặc biệt cynical: “All right, Russian love. But still love.” Hay đoạn này: “Given Russian distances, and the general arduousness of Russian life, you’d expect a verst to be the equivalent of – I don’t know – thirty-nine miles. In fact it’s barely more than a kilometer.” Khi ấy nhân vật người anh đã già quay trở lại “chốn xưa” trên một con tàu hơi nước du lịch mang một cái tên cực kỳ oái oăm trong hoàn cảnh này: Georgi Zhukov.

Miêu tả tuổi già: “Yes, yes, I know – the old shouldn’t swear. You and your mother were quite right to roll your eyes at it. It is indeed a charmless and pitiful spectacle, the effing and blinding of an ancient mouth, the teeth false or dropped, the lips licked half away. And pitiful because it is such a transparent protest against failing powers: saying fuck is the only dirty thing we can still get up to.”

Rồi khi gần đến đích: “My eyes, in the Conradian sense, have stopped being Western and started being Eastern.” Ngay chương sau sẽ là gulag, và House of Meetings, và cái câu khủng khiếp: “But life was easy in 1956”. 

Sách (XXII) Lại bất ngờ

Một người bạn đại cao thủ trong giới sưu tầm sách Việt Nam (tôi không phải là nhà sưu tầm đâu nhá, hoặc nếu có thì cũng chỉ là một tay mơ thôi) mới gửi cho xem ảnh bìa một quyển sách rất là choáng nhá. Mạn phép post lên đây để xem ai có thông tin gì không. Quyển sách in năm 1952, không thấy ghi tên người dịch.

Kinh chưa, Orwell ở Việt Nam vào năm 1952 nhé, chỉ bảy năm sau khi Animal Farm được in nhé.

mấy cái cục

tối qua, vào giờ uống sữa, tôi liếc tivi vài phút, trúng cái tường thuật trực tiếp lễ bế mạc Liên hoan phim quốc tế VNIFF ở Mỹ Đình (lúc ấy mới nhớ ra mình cũng có giấy mời đi dự đàng hoàng đấy chứ nhưng không đi, vì Từ thuở về đây sống rất nghèo/Bạn bè chỉ có gió trăng theo, với cả hai con mèo :d)

ối giời ơi chưa từng bao giờ trong đời mình tưởng tượng nổi là LHP lại có hai quả best actress, hố hố, và giải thứ hai trao cho một diễn viên Việt Nam (ai đó tôi cũng chả nhớ); thế mà cách đây tầm một tuần nhớ láng máng đọc trên báo có đồng chí nào đó trong ban tổ chức dõng dạc tuyên bố đã là LHP quốc tế thì làm gì có chuyện cơ cấu giải thưởng; như cái hai best actress kia thì là cái quái gì nhỉ, nghĩ mãi không ra :)

đùa chứ vừa nhìn lên tivi thấy đồng chí Lại Văn Sâm đã muốn tắt béng đi rồi, tối hôm qua trông không khác gì một thằng hồ lì ở một sòng bạc hạng bét, gớm thế không biết (giờ thì tôi hiểu tại sao đợt trước có lần bác Lưu Văn Say vào đây comment ký tắt LVS bị tôi nhầm thành Lại Văn Sâm đã giãy nảy lên như đỉa phải vôi; nghe Lại Văn Sâm nói năng lăng nhăng trong một LHP quốc tế thì tôi rất hiểu, bác LVS ạ :p)

cái LHP này là cuộc hợp tác giữa BHD và Cục Điện ảnh; xem đến chỗ có hai best actress thì tôi đúng nghĩa là lăn ra cười, phong cách của cục đây rồi, không lẫn đi đâu được; cục là cục nói chung ấy, cục nào cũng thế hết, cái cục điện ảnh này tôi chẳng biết gì nhưng các bạn bên điện ảnh có thể yên tâm là phong cách không thể trộn lẫn này cục xuất bản cũng có luôn, y chang luôn; năm nào đọc báo cáo thường niên của cục xuất bản là tôi cũng lăn ra cười giống hệt hihi

mà tại sao nhỉ, ok nhỉ, chúng ta làm ra những thứ quả thực cũng chẳng ra gì mấy, nhưng ít nhất cũng sạch sẽ thơm tho chứ, tại làm sao mấy cái cục cứ lơ lửng treo trên đầu chúng ta như thế: ít nhất thì cũng đừng mang tên "cục" chứ; thỉnh thoảng cục lơ lửng ấy lại còn rơi thật nữa chứ

thối um

ps. sáng đi qua cái ao gần nhà, bỗng dưng tôi nhớ đến câu thơ này: "Con cá rô ơi chớ có buồn" há há

Nghe thấy một giọng nói con người

Về người Do Thái trong Thế chiến thứ hai, bên cạnh Raul Hilberg, Claude Lanzmann, Hannah Arendt, Primo Levi là một cái tên quan trọng, thậm chí không thể thiếu, nếu người ta muốn biết thực sự người Do Thái châu Âu đã trải qua Lò Thiêu (Holocaust) của Đức Quốc xã như thế nào.

Một số nhà văn đã kinh qua trại tập trung của Nazi, ngoài Primo Levi còn có chẳng hạn một chủ nhân Nobel văn học, Kertész Imre, người Hungari. Họ viết văn không chỉ để kể câu chuyện của mình và đồng loại mình, mà còn đặt ra những câu hỏi lớn: Tại sao chuyện đó lại có thể xảy ra? Khả năng tồn tại của con người có thể đến mức nào? Trong những hoàn cảnh tuyệt vọng nhất, phản ứng của con người đi theo chiều hướng nào? Trong Không số phận, Kertész Imre miêu tả một cậu bé Do Thái choáng ngợp trước những người lính Đức, và thậm chí còn “hạnh phúc” với cuộc sống cực nhục, còn trong Có được là người (Trần Hồng Hạnh dịch, Nhã Nam & NXB Hội Nhà văn), vừa là tự truyện vừa là “tường trình” với giọng văn biên bản, Primo Levi chỉ ra rằng: chế độ trại tập trung làm cho con người không là con người nữa (không còn tên mà mang số, ăn một thứ xúp không thể tưởng tượng nổi, ở khu ngủ thì chỉ có một gang tay mặt sàn để đứng một chân mà ăn…), ở trong tình trạng ấy phản kháng và ngay cả hận thù cũng là không thể. Đơn giản là người tù của trại tập trung chỉ tập trung thứ năng lượng xơ xác của mình cho mục đích: sống qua một phút, rồi một phút nữa.

Ám ảnh thời gian trở đi trở lại trong các tác phẩm của Primo Levi, như đoạn mở đầu rất nổi tiếng về cái đồng hồ chết ở một ngôi làng trong Se non ora, quando? (Nếu không phải bây giờ, thì là bao giờ?, 1984). Một ám ảnh lớn nữa đối với người tù Levi mang số 174517 (tức một “số lớn”: các “số nhỏ” gần như không còn ai sống sót sau khi quân Đồng minh tiến vào các trại tập trung) là giấc mơ trở về nhà, ngồi vào cái bàn quen thuộc (và kể chuyện của mình, nhưng sẽ không ai tin). Giấc mơ này cũng được Kertész nhắc tới trong Không số phận; có lẽ người tù nào ở các trại tập trung phi nhân tính ấy đều có cùng một giấc mơ, một thứ tài sản chung mang tính chất an ủi trong tình trạng đến cả răng vàng trong miệng và tóc cũng bị lột mất.

Niềm cay đắng bị hủy diệt được Primo trình bày hiển ngôn trong một đoạn gần cuối sách, khi sự giải thoát đã rất gần: “Chúng tôi nằm trong một thế giới của người chết và kiệt sức. Dấu hiệu văn minh cuối cùng đã biến mất xung quanh và cả bên trong chúng tôi. Công trình biến con người thành thú vật mà bọn Đức thời đắc thắng đã dựng lên giờ đây đang được bọn Đức bại trận hoàn thành nốt” (tr. 285). Điều này đã dự báo trước rằng người ta có thể ra khỏi trại tập trung nhưng không bao giờ thoát khỏi nó.

Primo Levi bị quân Nazi bắt rồi đưa tới trại tập trung vào cuối năm 1943; quãng thời gian ở trại không thực sự dài là một lý do quan trọng giúp Levi còn sống sót sau chiến tranh mặc dù ở đúng trại Auschwitz khủng khiếp, cùng với một may mắn rất lớn là được làm việc trong phòng thí nghiệm hóa học, có được một số ưu đãi hơn các bạn tù khác. Ở trại tập trung, hơn người khác một mẩu khoai tây cũng làm tăng thêm không ít khả năng trụ được trên cuộc đời. Nhưng có lẽ còn một lý do nữa: cuộc sống tinh thần của Levi không trở nên hoàn toàn đen tối vì luôn luôn được tiếp sức từ giọng nói của hai thi sĩ vĩ đại, Homer và Dante. Một tiếng nói con người nghe thấy được trong một thế giới không có tính người hẳn quan trọng hơn người ta có thể hình dung. Được cứu vớt bởi giọng nói ấy, sau này, Primo Levi cũng đã đóng góp một giọng nói con người khác, không phải để kể chuyện đơn thuần, mà còn làm chứng cho điều này: một thế giới không có nhân tính là điều có thể.

Một Chủ nhật khác

Để hồi cố một ngày Chủ nhật (Để tưởng nhớ mùi hương :d)...

... và chạy đua vũ trang với một số bác hehe