cosmos

"tồn tại chỉ để hết tồn tại"

"là cái đó chỉ vì không là cái khác"

"nói điều này chỉ để khỏi phải nói điều nọ"

(Gombrowicz)

tiếp tục

Tận đến Cosmos, Gombrowicz mới có ám chỉ đến ngân hàng, và đấy là trong lời lẽ của nhân vật chủ nhà, Woytis, nơi "tôi" và người bạn Fuchs ở trọ. Kinh nghiệm Banco Polaco (Buenos Aires) của chính Gombrowicz - Gombrowicz làm cờ léc ở đó - là cả một kinh nghiệm tồi tệ.

Đi vào nhà: sự đi vào nhà (ở phần mở đầu) của Gombrowicz tạo ra cảm giác rất giống với sự đi vào nhà của Kafka và cả của Robert Walser (Người phụ tá): khi bà chủ nhà dẫn hai người thuê vào cái phòng sẽ dành cho họ, thì họ thấy trên giường có một phụ nữ trẻ tuổi đang nằm; đấy là cô con gái của chủ nhà. Dẫu thế nào thì Cosmos cũng thực sự bắt đầu bằng chuyện đi vào nhà (trước đó, trên đường đã xảy ra một việc khác), tức là ngược với cuốn tiểu thuyết trước đó, Pornografia: ở đó thì câu chuyện bắt đầu ở ngay sau trang đầu tiên, với sự ra khỏi nhà, khi hai người bạn đến ở nhà "Hippo".

Gombrowicz nói rõ ngay là mình định làm gì với Cosmos: viết truyện trinh thám. Nhưng "trinh thám" của Gombrowicz - như người ta có thể chờ đợi - là trinh thám lộn ngược.

Trong Cosmos xuất hiện (được nhắc đến) một địa danh: Drohobycz - một vinh danh ngầm cho người bạn Bruno Schulz (người đã sớm nhận ra Ferdydurke không phải là sản phẩm của trí tưởng tượng - điều mà Gombrowicz công nhận). Cô hầu trong các câu chuyện của Schulz tên là Adela, còn ở nhà chính Gombrowicz hồi còn nhỏ có cô hầu Anieta.

Phần đầu tiên của Cosmos có thể được tóm tắt là: từ con chim sẻ đến con mèo, cả hai đều bị treo lên. Truyện trinh thám của Gombrowicz tiến lên hết sức chậm chạp, đi theo các manh mối nhỏ đến mức không biết có thể coi là manh mối hay không, hay bị bịa ra.

Câu mở đầu của Cosmos: "Tôi sẽ kể cho các bạn một cuộc phiêu lưu khác còn đáng kinh ngạc hơn." Cần nhớ đến incipit của Porno. Vả lại, chính trong cuốn tiểu thuyết trước mới có giết người, thậm chí còn tận hai vụ.

Polo

"Tính Ba Lan" khi không còn là trong tiểu thuyết - mà trong một hình thức viết khác, hay được hiểu là ít hư cấu hơn - thì sẽ như thế nào?

Gombrowicz giải thích nhiều điều trong Kỷ niệm về Ba Lan.

Trong cuốn sách ấy: "Càng lớn lên, tôi càng trở nên nguy hiểm hơn." Những gì thực sự là kinh nghiệm nghiêm túc của Gombrowicz bắt đầu từ tuổi 16, tức là năm 1920, thời điểm quan trọng của Ba Lan và Pilsudski.

Trước Ferdydurke, và là trước rất lâu, thậm chí còn trước cả Bacacay (mà nhan đề đầu tiên là một cái gì đó tương tự như Hồi ký về thời chưa trưởng thành), quanh tuổi hai mươi, Gombrowicz từng viết hai cuốn tiểu thuyết, đều đã bị quẳng đi, đốt đi - giống Balzac, Gombrowicz đã viết những thứ có thể gọi là "mấy trò con lợn văn chương". Đây là một điều thực sự khó thoát: những ai khó ở đều phải trước hết thấy khó ở với chính mình, không chịu đựng nổi chính mình.

Năm 1939 sẽ là chuyến đi sang Argentina rồi cuộc mắc kẹt mấy chục năm ở đó, cùng sự nhận ra "tính Ba Lan" mà biểu hiện rất rõ nằm ở Trans-Atlantique, nhưng năm 1928 Gombrowicz đã đi Paris - đây là thời điểm "tính Ba Lan" dần dần hiện ra. Không lâu sau đó, một thanh niên khác cũng sang Paris: Paul Celan.

Baka

Chính xác thì Bacacay (Bakakaï) gồm những gì?

Gombrowicz viết những truyện ngắn này xung quanh một sự nhận ra - được kể lại trong hồi ký liên quan đến Ba Lan (còn có thêm hồi ký liên quan đến Argentina) - theo đó nỗi khó sống bắt nguồn từ chính sự dễ dàng về sống, mà một người có xuất thân gia đình như Gombrowicz được hưởng.

Baka có niên đại là 1933 (thời điểm xuất bản), bốn năm trước Ferdydurke, 1937; giữa đó còn có vở kịch "Yvonne". Gombrowicz kể, début của mình trùng với một số nhân vật khác và đặc biệt nhớ đến một người trong số đó, Adolf Rudnicki - họ gặp nhau sau một cú điện thoại của Rudnicki và trở nên tương đối thân thiết, cho dù Gombrowicz nói mình luôn luôn cảm thấy không hoàn toàn thuộc về văn giới Ba Lan hay thế hệ trẻ lúc đó.