hơ

ờ nhỉ hôm nay là mấy nhỉ

;ppp

Trình bày

các bác tìm hiểu mối quan hệ giữa tác giả và nhân vật qua trường hợp Manolito Mắt Kính nhá :)

Hôm trước, ở cửa hàng thịt, mẹ của Óscar Mayer nói với mẹ tôi thế này:

- Tôi sẽ mua cho Óscar nhà tôi một cái máy vi tính xách tay để nó viết lại cuộc đời nó. Xét cho cùng, những gì Manolito nhà chị kể chẳng có gì đặc biệt hết cả.

- Tốt thôi, nhưng làm thế thì sẽ phải sẵn sàng mà chịu nhiều rủi ro lắm đấy. Manolito nhà tôi đã phải thú nhận ngay từ đầu rằng nó bị gọi là Mắt Kính; con trai chị sẽ phải ký tên là Óscar Mayer [một nhãn hiệu xúc xích ở Tây Ban Nha], viết hoa từng chữ một.

- Không có chuyện đó đâu nhé, nó tên là Óscar Sandoval chứ.

Thế là mẹ tôi đáp lại ngay:

- Chị hãy công nhận là ở Carabanchel này, chẳng ai biết nó tên là Óscar Sandoval cả.

Và tất cả các bà cùng đồng thanh:

- Công nhận đi, công nhận đi!

Ở khu phố của tôi mọi chuyện cứ diễn ra như vậy đấy, người dân thích nói thẳng toẹt mọi thứ vào mặt nhau; ở đây, không ai có thể lừa ai hết.

Cậu bạn Óscar Mayer của tôi sẽ không bao giờ viết về cuộc đời mình bởi mẹ nó sẽ không bao giờ để nó bắt đầu cuốn tiểu sử tự thuật của mình bằng câu: “Tôi tên là Óscar Sandoval, nhưng tất tật lũ bạn tôi đều biết đến tôi dưới cái tên Óscar Mayer, ông vua xúc xích”.

Phải nói rằng phải can đảm lắm thì mới viết được một tiểu sử tự thuật. Mỗi lần một tập mới trong bộ bách khoa toàn thư vĩ đại về đời tôi được in, tôi lại thấy vô cùng xấu hổ khi ra đường, bởi mọi người đều biết rõ về những điều sâu kín hết mức của chúng tôi, và không chỉ có tôi, mẹ cũng rất xấu hổ khi đến chợ để rồi bác Martín bán cá nói với mẹ:

- Trời ơi, Catalina, chị đừng có đét Manolito nhà chị như thế nữa chứ; đét thế rồi đến trường thì làm sao mà học hành được.

- Cái đó thì đúng đấy, một bà lợi dụng cơ hội để nói xen vào, tôi ấy à, con trai tôi, nếu phải đét nó, thì tôi đét vào đít, lấy giày đi ở nhà mà đét chứ, để nó không bị đau mà tôi cũng không bị đau.

Trong các quán bar cho dân lái xe tải, những người phục vụ hỏi bố tôi như sau:

- Thật ra thì Manolo ơi, con trai anh nó nói anh còn phải trả nợ cho cái xe bao nhiêu tiền nữa nhỉ?

Bác Luisa cũng không thích mọi người biết bác Bernabé hay có xu hướng thả khí độc trong bụng ra, không thích mọi người biết bác đội một bộ tóc giả. Thế nhưng mẹ tôi vẫn tìm cách nói lý với bác ấy:

- Nhưng mà này, sao chị lại cứ muốn mọi người không biết anh ấy đội tóc giả trong khi mỗi Chủ nhật anh ấy lại đội một bộ có màu khác nhau nhỉ; thôi được rồi, về câu chuyện thải khí độc trong bụng… ta cũng biết nhiều người như thế mà.

Ông tôi thì chẳng thấy hề hấn gì khi mọi bí mật của mình đều bị phanh phui:

- Người ta có biết tất cả đống răng của tôi đều là răng giả thì cũng có làm sao đâu, biết tôi có vấn đề về tuyến tiền liệt thì cũng có làm sao đâu, biết tôi ngáy như kéo bễ và cả ngày cứ ngồi lì ở quán Tropezón thì cũng có làm sao đâu… Từ khi các bà già ở Câu lạc bộ Hưu trí biết mọi khiếm khuyết của tôi, họ bổ nháo bổ nhào vào tôi như một đàn ruồi. Giờ đây, các bà ấy còn thích tôi hơn trước đây, cái hồi họ cứ tưởng tôi chính là hiện thân của một ông già hoàn hảo.

Ngốc cũng vui sướng, mặc dù nó không hề thích gì chuyện tên thật của nó xuất hiện trong tập hai. Nó thì chỉ muốn cứ tiếp tục làm đứa trẻ bốn tuổi theo kiểu cổ điển, với một điều bí ẩn cần che giấu thôi.

Thôi được rồi, nói gì thì nói, ngay cả khi Óscar Mayer đã sẵn sàng kể những chuyện đáng xẩu hổ nhất trong đời nó, thì để viết ra được cuộc đời ấy, có một cái máy vi tính xách tay đâu đã đủ, vì sự thật là tôi chưa bao giờ viết những gì mà bạn đang đọc đây. Người đã viết là cái bà có tên ở trang bìa ấy. Chúng tôi gặp nhau lần đầu tiên cách đây đã nhiều năm, bà ấy tìm kiếm trẻ con trên phạm vi toàn hành tinh và, rốt cuộc, bà ấy đã chọn tôi. Bà ấy đến nhà tôi, đặt một chiếc máy ghi âm lên bàn và bắt tôi nói, chẳng chút xót thương nào hết. Trong suốt khoảng thời gian đó, bà ấy cứ liên hồi nhét vào miệng những cái bánh ngọt mà mẹ tôi mua từ cửa hàng bánh của Bà Porfiria mang lên. Mẹ tôi và bác Luisa quan sát bà ấy qua khóe mắt. Khi bà ấy đã đi, bác Luisa bảo:

- Sao mà cái bà ấy ăn lắm…!

Với bà ấy, tôi đã kể rất nhiều chuyện, thậm chí là cả những chuyện lẽ ra không bao giờ tôi nên kể, theo lời mẹ tôi. Khía cạnh tốt trong câu chuyện này là chúng tôi, nhà García Moreno, chúng tôi đã trở nên nổi tiếng toàn thế giới, khía cạnh tệ là điều đó chẳng giúp gì được cho chúng tôi, bởi nó không mang lại cho chúng tôi một xu nào, dù cho có người nói bà ấy đã trở nên vô cùng giàu có bằng những đồng đô la kiếm được nhờ các câu chuyện của tôi.

Cách đây chưa lâu lắm, bà ấy gọi điện đến. Mẹ tôi nói:

- Kìa, lại là bà ta quay trở lại để kiếm cho đầy túi đấy.

Lần này, chúng tôi hẹn gặp ở quán Tropezón. Chúng tôi có nghĩa là mẹ tôi, bác Luisa, ông tôi, tôi và Ngốc… và máy ghi âm đặt ngay giữa bàn, như mọi khi. Cái bà có tên ở trang bìa ấy hỏi mẹ tôi và bác Luisa liệu hai người có thể sang ngồi ở bàn khác hay không:

- Để thằng bé không bị rối trí quá…

Và khi chúng tôi chỉ còn lại hai người với nhau, bà ấy bảo tôi phải kể những gì tôi chưa bao giờ kể về cuộc sống trong gia đình tôi và về các bạn của tôi. Bà ấy nói những câu chuyện của chúng tôi đang cạnh tranh với các chương trình thịt tế [cháu nó nhầm ;p] trên tivi, phim tình dục và vấn đề bạo lực.

- Nào, xả cho cô những thứ bí mật khó nói đi nào.

- Đồng ý, nhưng với một điều kiện…

- Điều kiện gì nào? Cô chấp nhận tất, bà ấy nói, ở thời điểm căng thẳng tột cùng như lúc này.

- Cháu muốn trên bìa sách tên cháu phải to hơn tên cô, và tên cô phải thật là nhỏ, để ai ai cũng nghĩ rằng cháu mới là người viết cuốn sách. Hoặc cô chấp nhận như vậy, hoặc cô sẽ không có gì hết.

Bà ấy suy nghĩ trong năm phút, năm phút đáng nguyền rủa.

- Được rồi, cô đồng ý.

Tôi cũng đòi các chữ cái trong tên tôi phải sáng lên rồi tắt đi, nhưng bà ấy đáp về mặt kỹ thuật điều đó là không thể.

Rồi tôi uống một ngụm rượu từ cốc whisky thứ hai của mình (thật ra là cốc Coca-Cola thứ hai) và bắt đầu kể cho bà ấy nghe những chương câu chuyện đời tôi, những chương còn chưa bao giờ vượt qua các bức tường Carabanchel, và giờ đây chúng đang ở ngay trước mắt bạn. Ông tôi nói để an ủi tôi:

- Đừng lo lắng gì hết, Manolito ạ, ông chưa bao giờ biết một gia đình nào không có bí mật khó nói phải che giấu đâu.

Người phụ nữ ấy đi khỏi cùng cuộn băng cát xét và sau một thời gian, bà ấy gửi cho tôi cuốn sách này, tức là cuốn sách thứ ba.

Tôi không biết liệu bà ấy có trở lại hay không bởi, sau ba tiếng ghi âm, lúc bà ấy tiến lại gần quầy bar để trả tiền, bác Ezequiel đã nói với bà ấy:

- Mười một nghìn đồng.

Trên thực tế, mặc dù bà ấy không hề biết, bố tôi, bác Bernabé, ông của Yihad, Yihad, Tai To, Melody Martínez, Susana, bạn trai của mẹ Tai To, mẹ của Tai To, Bà Porfiria, cô Asunción, Mù Tạt, Melanie, Jessica trước đây từng béo ị, Paquito Medina và Boni (nó đã ăn mấy con tôm) đều đến dự bữa tiệc. Người phụ nữ nín thở, rồi sau đó rời khỏi Tropezón mà gần như không cả chào tạm biệt.

- Mẹ có nghĩ là bà ấy giận không? tôi hỏi mẹ.

- Kệ bà ấy chứ; bà ấy nợ chúng ta mà, với toàn bộ số tiền mà bà ấy kiếm được nhờ chúng ta…

Và chúng tôi, các nhân vật của cuốn sách khủng khiếp này, chúng tôi chạm cốc với nhau, chẳng buồn nghĩ gì đến bà ấy nữa.

Đúng là Ba Tê thật

Hôm trước nói đến khả năng có thêm một Ba Tê, thế mà đúng luôn. Nhiều người câu cá sát cá, nhiều người sát châu chấu, lại có nhiều người sát gái, còn tôi có lẽ là sát sách :d Quyển í đây:

Nhà xuất bản Hiện Đại, 1970 (trong mục "Tủ sách" của talawas cũng đã có văn bản, cùng Bếp lửa và một số tác phẩm khác). Phần thể loại ghi là "truyện tình" :)) Tranh bìa là của Nguyên Khai, lúc đầu nhìn tôi lại cứ tưởng tranh của Ngọc Dũng.

Đoạn đầu có chỗ này rất gứm: "Cuối cùng để chấm dứt cơn tỉnh táo mê muội bao giờ tôi cũng phải cầu cứu đến "thói xấu" mới mong được nghỉ ngơi. "Thói xấu" với ai khác không biết, riêng với tôi đó có thể là "thói tốt". Khi thân xác lả đi sau cơn giật động trơ trọi, đầu óc trở nên trống rỗng. Mối buồn bã trở nên dịu dàng cùng sự nguội lạnh lan thấm, xua đuổi những mơ mộng cuồng loạn. "Thói xấu" hay "thói tốt" trừ khử trí tưởng, mở hoác tôi như một hành lang dài oang oang những tiếng câm tẻ ngắt." Rồi: "Em rực rỡ, em xấu xí, em viển vông, em gần gũi, em đầy trong anh, em ở xa tuốt luốt. Em chỉ là tiếng kêu ngậm kín trong những đêm lõa lồ tanh tưởi. Tôi ngồi chòm hỏm như con ếch, da cũng nhơ nhớp sần sùi, tôi có thể lăn lộn trên chiếu trải, lăn lộn khắp gian gác như con sâu róm bầy nhầy. Tôi có thể bò lê bò càng như con thú bốn chân, như con chó ghẻ, chúi nhủi đầu, chổng mông cho cơn điên thổi suốt từ hậu môn qua miệng đầy rớt rãi. Tôi có thể... tôi có thể... cái gì cũng có thể như "thói xấu" hóa thành "thói tốt". Riêng với tôi chắc chắn là "thói tốt". Ít nhất nó giúp tôi khỏi phải rời chỗ ẩn náu, khỏi phải ra ngoài, tìm đến các ngõ hẻm khuất khúc, chui vào những gian phòng hôi hám tối tăm, gặp bọn gái điếm nhơ nhớp lỳ lợm. Tôi yên ổn, tránh được bất trắc hiểm nguy. Hơn nữa, đôi khi nó còn có thể cho tôi những rung động mù tít không sao có được với người đàn bà chung chạ."

À, Thanh Tâm Tuyền làm thơ cũng có lần dùng từ "vô tri" đấy :p


"Hòn đá vô tri tim tĩnh mịch
Biết gì về tình yêu, anh, đâu biết gì về tình yêu

Đi đâu? Em đâu? Đây một mình anh
Một mình anh tôi mọi lũ một mình
Hoang vu phập phồng trong trái tim rỗng tuếch"

(Tặng vật)

Căn cứ vào từ "biết" ở câu thứ hai thì dường như "vô tri" ở đây có nghĩa là "không biết" ;pp

Tức một cái là quyển Tiếng động này sắp chữ ẩu quá, nhiều câu đọc chả hiểu gì cả hic.

NB. Cố tình chụp ảnh quyển sách trên bàn phím cái laptop để ghi nhớ ra Tết phải cố kiếm tiền thay cái của nợ dùng quá đát bao nhiêu lâu rồi. Càng ngày mình càng giống Kurt Wallander, ông í thì có mỗi con Peugeot cũ quá mà mấy tập truyện còn chưa thay được cái xe mới huhu.

Vô bất phi hợp thức tri giác bất giác không biết gì

Hồi tuần trước, tôi nhận được qua e-mail giấy mời có nội dung như sau:

GIẤY MỜI

Cà phê Sách Trung Nguyên trân trọng kính mời Ông/Bà tới dự buổi nói chuyện của Nguyễn Thị Từ Huy về tiểu thuyết L'Ignorance (Sự không biết) của nhà văn Milan Kundera.

Thời gian: 17:00 ngày Thứ Ba, 25/01/2011
Địa điểm: Cà phê Sách Trung Nguyên, 52 Hai Bà Trưng, Hà Nội

Rất hân hạnh được đón tiếp.

Trước đó, tôi hoàn toàn không hay biết về ý định tổ chức cuộc nói chuyện này. Chị Nguyễn Thị Từ Huy là người tôi có quen biết. Tôi thấy ngạc nhiên vì sau nhan đề tiếng Pháp L'Ignorance, trong dấu ngoặc đơn là Sự không biết. Tiểu thuyết L'Ignorance của Milan Kundera do tôi dịch đã xuất bản có tên chính thức là Vô tri, như nhiều người đã biết. Chỉ nhìn thấy tờ giấy mời này thôi, cảm giác đầu tiên của tôi là chị Nguyễn Thị Từ Huy dường như muốn phủ nhận toàn bộ bản dịch của tôi, en bloc, như người ta vẫn nói. Theo tôi làm như thế là không hợp thức.

Mấy hôm sau, vì phản ứng của tôi (thật ra cũng không có gì ghê gớm, tôi chỉ hỏi lại bên gửi giấy mời - không phải chị  Nguyễn Thị Từ Huy, mà là ban tổ chức - tại sao trong dấu ngoặc đơn lại viết như thế, và sau đó nói thêm nếu thấy làm như thế là được thì tùy thôi), trên tờ Tia Sáng (bản online) xuất hiện một đoạn tin. Đoạn tin này cũng có thể là cách để thông báo về buổi nói chuyện, nhưng tôi tin là có xuất phát từ phản ứng của tôi, ít nhất là một phần. Trong đoạn tin này, TS Nguyễn Thị Từ Huy nói "không đồng tình với cách dịch tiêu đề L'Ignorance thành Vô tri" và bên dưới giải thích cho ý kiến của mình. (L'Ignorance ở đây không phải "tiêu đề", mà là "nhan đề", xin nói luôn).

Tôi không thấy có vấn đề gì khi bị phê phán là tôi dịch sai, dịch không chuẩn etc. Nhưng việc đã phát ra giấy mời rồi sau đó mới có thông tin trên báo chí là không hợp thức. Những người đã nhận gấy mời không biết bao nhiêu phần trăm hiểu đề tài buổi nói chuyện là về cuốn tiểu thuyết Vô tri?

Nhưng những gì TS Nguyễn Thị Từ Huy phát biểu trên mặt báo thì thật là đáng nói. Đọc một lần tôi đã thấy khó tin, một người nói những điều không chính xác như thế này mà dám chắc như đinh đóng cột, không "theo tôi", "tôi nghĩ", "quan điểm của tôi là" gì hết. Đọc lần thứ hai, tôi bắt đầu hình dung ra thao tác tư duy của TS Nguyễn Thị Từ Huy, áp dụng cho cả lời giải thích về tiếng Pháp, tiếng Việt lẫn tiếng Hán. Cả ba lời giải thích đều rất đáng ngờ.

Thao tác ấy là: sử dụng từ điển dạng phổ thông (hoặc cách hiểu cá nhân) để giảng giải về từ ngữ. Tranh luận về chữ nghĩa thì làm thế đâu có được.

TS Nguyễn Thị Từ Huy viết: "chỉ có tính từ "inanimé", không có danh từ tương ứng". Tôi giở từ điển Petit Robert 2009 thì quả thực chỉ có tính từ "inanimé", nhưng giở đến một từ điển lớn hơn là Émile Littré (ấn bản của tôi là ấn bản 2003, 7 tập), thì lại khác: có mục từ "Inanimation", chú nghĩa như sau: "s. f. Manque d'animation". Và tại sao TS Nguyễn Thị Từ Huy buộc "vô tri" vào luôn với "inanimé"? Theo tôi là vì TS Nguyễn Thị Từ Huy đã tra một từ điển Pháp-Việt hoặc Việt-Pháp nào đó, chẳng hạn như ở đây. Nếu TS Nguyễn Thị Từ Huy chịu khó tìm một từ điển Pháp-Việt tốt hơn, như cuốn của Đào Duy Anh, thì hẳn chị đã không đến nỗi sai lầm như thế.

Cách TS Nguyễn Thị Từ Huy giải thích về "vô tri" trong tiếng Việt, theo tôi sai hoàn toàn. Cách giải thích mà TS Nguyễn Thị Từ Huy trình bày giống với Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê. Như tôi đã nói, tranh luận về chữ nghĩa mà dựa hoàn toàn vào từ điển phổ thông thì không được. "Vô tri" nó có nghĩa khác nghĩa mà TS Nguyễn Thị Từ Huy nói nữa chứ. Trong các từ tổ ghép với "vô" ở từ điển Hán-Việt Đào Duy Anh, có "vô tri", được Đào Duy Anh chú nghĩa: "Không biết gì", rồi sau đó mở ngoặc đơn, trong ngoặc đơn là... "ignorant". Đúng cái từ chúng ta đang bàn ở đây. Tôi nhờ một bạn chuyên gia Hán-Nôm tra thêm từ điển của Hoa Bằng Hoàng Thúc Trâm thì thấy tương tự. TS Nguyễn Thị Từ Huy không thể khẳng định "vô tri" chỉ có nghĩa như chị nói.

Đến đoạn về chữ Hán thì chán luôn. Tôi có học tiếng Hán, tuy chỉ abc thôi nhưng cũng hiểu các nét nghĩa của những từ ghép với "bất", "vô" (và "phi"). Thật ra điều này rất căn bản. TS Nguyễn Thị Từ Huy chắc không thể không biết câu "Bất tri tam bách dư niên hậu". Các từ tổ ghép với "bất" thường tạo ra dạng động từ, và thường đòi hỏi bổ ngữ. "Vô tri" là một tính từ, đúng vậy, nhưng khẳng định nó nhất định là tính từ thì lại sai, ngay chuyện cứ phân biệt rạch ròi từ loại trong tiếng Việt đã là một tư duy không chuẩn xác. "Vô tri" trong nhan đề cuốn tiểu thuyết tôi dùng theo ý (Sự) vô tri, chỉ trạng thái vô tri; ở nhiều chỗ "sự" là không cần thiết, có thể lược bớt, và tôi đã lược bớt - đây là một nhan đề tiểu thuyết, nó cần ngắn gọn, bởi nhan đề gốc cũng rất ngắn gọn. Ở đây tôi đã chọn Vô tri vì về nghĩa nó diễn đạt được gần nhất hàm nghĩa của L'Ignorance, lại đảm bảo được tính symétrie trong chuyển dịch.

Thêm một điều nữa, để cẩn thận hơn, tôi nhờ các bạn bên Hán-Nôm tra hộ (cám ơn các bạn), xem thử bên Trung Quốc họ dịch nhan đề L'Ignorance ra sao, thì kết quả là... Vô tri. Điều này trước đây tôi chưa biết.

Vẫn thêm một điều nữa, TS Nguyễn Thị Từ Huy đã quá liều lĩnh khi đề xuất Bất tri làm nhan đề (theo TS, ít ra nó hơn Vô tri, nhưng tất nhiên vẫn không bằng được cái Sự không biết của chị). Đến đây thì không chỉ TS Nguyễn Thị Từ Huy sai, mà còn đi ngược lại với thao tác của bản thân chị: tại sao chị không đi tra từ điển nhỉ, xin thưa là trong Từ điển Hoàng Phê không có mục từ "bất tri", và ở đây Đào Duy Anh cũng đồng ý với Hoàng Phê, trong Từ điển Đào Duy Anh không có "bất tri" mà chỉ có "bất tri bất giác".

Bên gửi giấy mời cho tôi ngỏ ý mong tôi đến dự buổi nói chuyện. Sau tất cả những chuyện như trên, thêm một cái nữa là diễn giả trong quá khứ chưa bao giờ chứng tỏ được credit về lĩnh vực này, tôi thấy tôi hoàn toàn không có nhu cầu. Cám ơn.

Làm như thế mà cũng làm được hic.

+ Vẫn liên quan đến nhan đề Vô tri: dưới đây là một vụ tôi biết đã từ lâu, đã định không nhắc tới vì không cần thiết, lại còn rất là funny, nhưng tiện đây nhắc luôn.

Bài viết "Ký ức giữa nhớ và quên" của Phạm Xuân Nguyên đăng trên damau.org thật ra là lời tựa in trong tập truyện ngắn Người đàn bà khác của Trịnh Y Thư mới in ở Việt Nam (tập truyện này tôi đọc xong hai truyện đầu thì bỏ, fiction thì cũng đừng fake đến thế chứ). Trong lời tựa này có đoạn:

"Thì ngay ở cái truyện đầu tiên, Tự truyện của kẻ đi tìm quá khứ, anh đã dẫn dắt trích đoạn khá nhiều từ tác phẩm mới nhất của MK Ignorance (TYT dịch đưa vào truyện là Bất tri, còn bản dịch của Cao Việt Dũng đã in thành sách đề là Vô tri, nhưng một dịch giả khác thì cho hai cái tên sách dịch vậy không đúng, mà phải dịch là Chẳng biết gì; biết thế để hiểu thêm MK và tìm một cách đọc TYT)."

Lẽ ra ở một chỗ thế này, tên người phát biểu cái nhận xét kia cần phải được nêu rõ ràng, thì nó mới hợp thức được, cá nhân tôi thì rất muốn biết người đó là ai để được nói với ông/bà ấy là ông/bà chẳng biết gì :)) Cách dịch "Bất tri" thì tôi đã nói rõ ở trên kia rồi, không cần nhắc lại nữa.

Nói như thế mà cũng nói được hic.

Như vậy là cùng với vụ Ngô Huy Liễn trên tienve.org đợt trước, xung quanh quyển Vô tri này thật có lắm tranh cãi và nhiều chuyện. Văn kiện đại hội gọi như thế là "tạo được dư luận" :ddd

+ Server của trang web Tia Sáng hình như đang hỏng. Cái tin nói trên có thể đọc tại đây. Nội dung thì tôi paste luôn xuống đây:

TS Nguyễn Thị Từ Huy nói chuyện về tiểu thuyết "L’Ignorance" của Milan Kundera

TS Nguyễn Thị Từ Huy sẽ có buổi nói chuyện về tiểu thuyết L’Ignorance của Milan Kundera, tác phẩm mà chị cho rằng qua đó nhà văn “tiếp tục trở lại với nỗi băn khoăn từ bao đời nay đã ám ảnh những kẻ suy tư và tìm cách giải đáp câu hỏi: con người có thể biết gì?”

Buổi nói chuyện diễn ra vào 17 giờ, thứ Ba ngày 25/01/2011 tại Cà phê Sách Trung Nguyên, 52 Hai Bà Trưng, Hà Nội. Chương trình vào cửa tự do.

Tác phẩm này đã được chuyển ngữ sang tiếng Việt qua bản dịch Vô tri của Cao Việt Dũng, Nhã Nam và NXB Hội Nhà văn ấn hành năm 2010.

Tuy nhiên, TS Nguyễn Thị Từ Huy cho biết, chị không đồng tình với cách dịch tiêu đề L’ignorance thành Vô tri.

“Vì nghĩa của từ ‘vô tri’ trong tiếng Việt đã được xác định rất rõ: không có năng lực tri giác. Vô tri được dùng để chỉ tất cả những vật chất ở trong tình trạng không có khả năng tri giác, như sỏi đá… hay là những đồ vật không có linh hồn, không có khả năng nhận biết, tri giác: bàn, ghế… Vì thế ‘vô tri’ còn có từ đồng nghĩa là “vô tri vô giác”. Và vô tri được dùng như là tính từ, thường phải nói là ‘vật vô tri’, thông thường bản thân từ ‘vô tri’ không đứng một mình. Trong tiếng Pháp cũng vậy, chỉ có tính từ “inanimé”, không có danh từ tương ứng, người Pháp cũng nói ‘objet inanimé’ [vật vô tri]. Cuốn tiểu thuyết của Kundera không đề cập tới tình trạng vô tri này, mà đề cập đến tình trạng không biết của con người. Các nhân vật có đầy đủ tri giác, tâm hồn, trí tuệ, cảm xúc, nhưng họ, hoặc là không biết đến quá khứ, hoặc là không biết đến hiện tại, hoặc là không biết tương lai, do vậy cũng có thể không biết cả ba thứ này. Nếu dịch từ l’ignorance của Kundera tôi sẽ chọn từ ‘sự không biết’”, TS Nguyễn Thị Từ Huy giải thích. Ngoài ra, theo chị, nếu muốn dùng cấu trúc hán ngữ để dịch từ l’ignorance thì phải dùng chữ “bất tri”.

Tuy nhiên, chị nhấn mạnh, “Cần phải nói rõ rằng dù tôi không tán thành cách dịch tên tác phẩm, thì điều này không hề có nghĩa là tôi đánh giá thấp bản dịch. Để có thể đánh giá chất lượng bản dịch cần đối chiếu cẩn thận với văn bản gốc…”

Roth

Đọc Philip Roth lúc nào cũng ảm đạm, nhỉ, bất kỳ cái gì viết ra cũng ảm đạm hết, toàn những tình cảm đen tối của con người, không phải indignation một cách trừu tượng thì cũng là humain stain vừa cụ thể vừa trừu tượng, động đến nước Mỹ thì nhất định phải là có một plot chống lại nước Mỹ. Không biết ngoài đời ông í có phải là một ông già khó chịu không, khổ thân :)

Everyman, cái nhan đề trông bình thường (nhưng cực tham vọng) như thế, cũng mở ra bằng một đám ma, thê thiết kinh.

May mà Hà Nội bớt lạnh rồi.

+ Cái vụ ấy xong xuôi cả rồi đấy nhỉ, đường sá bớt tắc hẳn, mấy hôm nữa chắc để comment lại được rồi, đợt vừa rồi nhớ các bác phết đấy ;p nhưng vì chưa biết rõ tinh thần chỉ đạo của đồng chí Tr. "nghĩ mình phận mỏng cánh chuồn" thế nào nên sẽ tạm thời để chế độ duyệt trước nhá.

Naoko

hôm qua đề về nhiêu? có phải 90 không nhỉ? ;d

Naoko không có bí mật

Với những ai đã đọc “Phía sau nghi can X”, cuốn tiểu thuyết của Higashino Keigo mới được xuất bản tại Việt Nam (“Bí mật của Naoko”, Uyên Thiểm-Trương Thùy Lan dịch, Nhã Nam & NXB Thời đại) giữ người đọc trong một sự chờ đợi đầy lo âu từ đầu tới cuối rằng nhất định sẽ có một biến nào đó vô cùng bi thảm xảy đến ở trang tiếp theo. Nhưng sự bi thảm mà câu chuyện về Naoko mang lại còn lớn hơn những chi tiết bi thảm cụ thể, vì toàn bộ “Bí mật của Naoko” là hiện thân của sự bi thảm.

Không phải vì cuốn tiểu thuyết mở ra bằng một sự kiện bi thảm: Hirasuke, một công nhân học vấn bình thường thích xem vật sumo và bóng chày trên tivi một hôm về nhà mở tivi lên và thấy vợ con mình thuộc danh sách nạn nhân của một vụ tai nạn xe buýt đường dài. Một trong hai người đã chết trong vòng tay Hirasuke, nhưng người còn lại thì Hirasuke không bao giờ biết chắc được rằng đó là Naoko vợ anh hay Monami đứa con gái chừng mười tuổi sắp học hết cấp I.

Sự bi thảm cũng không bắt nguồn từ chấn thương hậu thảm họa, những khó khăn về tâm lý phải vượt qua. Lại càng không phải những hành động thái quá, tội phạm xuất phát từ một tình trạng chông chênh về căn cước cá nhân và các chứng bệnh tâm thần như thủ pháp thường thấy của những nhà văn dám dấn thân vào con đường trinh thám và kinh dị.

Hirasuke sẽ vẫn đi làm, được thăng chức lên quản đốc, nói chuyện với bạn đồng nghiệp, tham gia cuộc đấu tranh đòi bồi thường từ hãng vận tải, đôi khi thèm muốn tình dục, từng mua tạp chí tươi mát về xem, đặt chân tới nhà thổ và rất để ý tới Hishamoto cô giáo chủ nhiệm lớp học của con gái. Cô con gái thì vẫn lớn lên bình thường. Nhưng cũng chính vì vậy mà Higashino Keigo làm đảo lộn mọi trông chờ của người đọc - một độc giả chân chính của tiểu thuyết trinh thám không bao giờ thụ động để cho tác giả dẫn dắt mà thường trực đoán trước, nhiệt tình tham gia một cuộc đua trí óc, để thoải mái mà sung sướng khi đoán trước được kết cục.

Nhưng, cũng như “Phía sau nghi can X”, “Bí mật của Naoko” lại một lần nữa thể hiện tài nghệ bậc thầy của Higashino Keigo: ông cho thấy là ngay từ đầu đã biết người ta chờ đợi và đoán định những gì để mà từng chút một làm phá sản những toan tính được vượt trội từ phía độc giả. Trong trận đấu sumo mang tên “Bí mật của Naoko”, thêm một lần nữa, người bước ra khỏi vòng tròn trong tư thế chiến thắng vẫn là tác giả.

Thế nhưng Higashino Keigo lại làm được điều này với một thủ pháp hết sức kỳ cục mà không mấy ai nghĩ là thích hợp với thể loại trinh thám, kinh dị: ở “Phía sau nghi can X” ta đã thấy rất rõ khả năng giữ chất “đạm” xuyên suốt cuốn truyện, từ những cuốc dạo bộ nhàm chán của thiên tài toán học cho tới những cuộc trò chuyện loanh quanh giữa các nhân vật, cùng vô số chào hỏi, cúi đầu chậm rãi. Tính chất Nhật Bản này càng hiện rõ hơn ở “Bí mật của Naoko”, nhất là khi nó đi sâu vào cuộc sống của những người công nhân nghèo và của những học sinh nhỏ tuổi. Không cần thay đổi nhịp điệu một chút nào từ đầu đến cuối, “Bí mật của Naoko” vẫn cứ làm người đọc thấy ngộp thở. Sự bi thảm của cuốn tiểu thuyết, một cách thật nghịch lý, xuất phát chính từ chỗ tác giả kiên quyết từ chối rơi vào cuộc chơi của sự bi thảm. Còn trong cuộc chơi của ngôn từ và ý tưởng, rõ ràng Higashino Keigo đã giành phần thắng, khi mà chỉ cần dùng tới rất ít chiêu thức mà vẫn đạt tới được một kết quả khó ngờ. Điều quan trọng có lẽ nằm ở “nội công Nhật Bản”, giống như những bộ phim không thể đơn giản hơn của Ozu trước đây.

Không che giấu một điều gì kể từ đầu truyện, không tạo ra bí mật nào, có cảm giác như nhiều khi Higashino Keigo còn để mặc cho tiến trình các sự kiện cứ thế xảy ra, không dụng công sắp xếp, thậm chí một số nhân vật đầy tiềm năng gây bùng nổ lại biến mất hoàn toàn, không một dấu vết, thế nhưng chắc chắn “Bí mật của Naoko”, bằng toàn bộ sự thanh đạm của nó, sẽ làm người đọc cảm thấy bất ổn lâu hơn rất nhiều những tiểu thuyết trinh thám bắn đến cả tấn thuốc nổ hay có một tên giết người hàng loạt sẵn sàng phanh thây đến cả một con mèo lỡ rơi vào tay hắn.

Nhị Linh

thả một con lô

số Xuân tờ "Thể thao & Văn hóa cuối tuần", bạn Nguyễn Trâm Anh phỏng vấn nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn, giật tít "Văn học Việt Nam đang phải trả giá", thử đọc xem trả giá cái gì, có nhiều không, liếc một phát thì thấy hai đặc điểm to đùng của phê bình Nguyễn Thanh Sơn

thứ nhất là "phê bình luận anh hùng", kiểu "bạn bè ngồi quanh, tuốt đũa sáng choang": "Nguyễn Bình Phương là một nhà văn mà tôi đánh giá rất cao", "Tác phẩm của Thuận thì tôi không thích lắm. Chị Thuận chơi rất thân với tôi, là cùng ở Nga về, nhưng mà... "xảo quá hóa vụng"", "Chị [Đoàn Minh] Phượng thì làm được chuyện ấy [chuyện ấy tức là "nhà văn phải ngây thơ như một đứa trẻ"]", "Thuận thiếu cái sự an nhiên như trẻ con", "Nguyễn Việt Hà thì tạm [tức là tạm hài hước]", "Bùi Ngọc Tấn, có lúc làm được chuyện ấy [chuyện ấy này thì lại là chuyện "Cái cười nó giúp chúng ta vượt lên cao và chiến thắng nhiều thứ"]", "Trong tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp, Bảo Ninh có tình yêu"

phát này là một mũi tên bắn trúng mấy đích, những cái đích nào thì các bạn tự phân tích, trong đó hay nhất chắc là chuyện lựa chọn của các đồng chí tay ngang dạng như thế này, để chuyển sang đặc điểm thứ hai hấp dẫn hơn nhiều, tức là chuyện ấy [chuyện ấy ở đây nó là cái chuyện lô đề]:

"... văn học Việt Nam đang phải trả giá cho một giai đoạn khủng hoảng từ những năm trước, những năm 1980, 1990. Thế hệ nhà văn lẽ ra phải viết sung sức nhất là thế hệ nhà văn khoảng 30 tuổi, thế hệ nhà văn sinh vào những năm 1980, nhưng theo quan điểm của cá nhân tôi, đó lại là một thế hệ mất niềm tin, mất các giá trị. Chúng ta muốn viết hay, muốn phấn đấu cho điều gì thì phải tin vào những giá trị, còn thế hệ 8X là thế hệ không có giá trị. Họ không biết giá trị của họ ở đâu, không biết giá trị của văn chương, của nghệ thuật ở chỗ nào. Họ không xác định được giá trị cho họ. Chính vì thế nên bây gờ nền văn học phải trả giá."

và một lúc sau thì nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn bày tỏ kỳ vọng vào "các bạn trẻ thế hệ 9X", chủ yếu là vì "Các bạn trẻ bây giờ có Internet, những tác phẩm văn học hay được dịch nhiều hơn"

hay một cái là cách đây dăm bảy năm, nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn từng lên báo "đặt cược" cho thế hệ 8X, mà vì sao lại đặt cược? chính là vì đó là một thế hệ ảo tưởng, rồi thất vọng (bài này vẫn còn tìm được trên Internet đấy các bạn trẻ 9X ạ)

cứ phê bình đặt cược, phê bình lô đề thế này, dăm năm nữa lại tiếp tục đặt phát nữa, cứ thế chắc cũng còn phải được dăm ba nhát, đẩy lên OX rồi 1X rồi 2X etc.

lâu lâu ta thả một con lô, trúng thì oách, sai thì hờ hờ hờ