Nữ công tước

(tiếp tục "trích" và "anéantir")

Chỉ cần thêm một chút, thành "Công tước và nữ công tước", là đã tạo ra được một cái gì tương tự với đó: tất nhiên cùng mẫu có thể làm nảy nở nhiều thứ khác nữa (thế cho nên sự bắt chước gây ngao ngán, não nề vô cùng tận).

Nữ công tước không phải chuyên môn của Balzac: rất nhiều người sẽ nói được ngay, Proust mới là con người của các nhân vật ấy (tức là, nữ công tước) - điều này thậm chí còn tạo ra cả một sobriquet cho Marcel Proust.

Các công tước không hoàn toàn vắng mặt trong Vở kịch con người: Chaulieu, Navarreins, Grandlieu, Maufrigneuse hay Lenoncourt - rất nhiều người có thể dễ dàng liệt kê những cái họ đó.

Cuốn tiểu thuyết của Balzac trong nhan đề có ngay "công tước": vậy là ta quay trở lại đó.

Justement, Les Treize: mười ba nhân vật bí hiểm ấy, ta biết gì về họ? Trước khi trả lời câu hỏi này, là một câu hỏi khác: có nhất thiết phải biết về Les Treize khi đọc Les Treize không? Câu trả lời rất ngắn gọn: không - thậm chí người đọc hoàn toàn có thể không có ý thức chút nào về việc Henri de Marsay và hầu tước de Ronquerolles là thành viên của một hội kín, khi đọc La Filles aux yeux d'or; tương tự, người ta gần như không ý thức được rằng Montriveau trong Nữ công tước de Langeais cũng dính dáng tới tổ chức hội kín đó, ngoại trừ một ám chỉ nhỏ và một mise en scène rốt cuộc không để làm gì (tất nhiên, đoạn kết thì khác, nhưng đấy là cả một câu chuyện khác); với Ferragus thì khác, tất nhiên: đây là cuốn tiểu thuyết của âm mưu (nhưng rốt cuộc, hình ảnh mà người ta thực sự có được chỉ là mười ba cỗ xe trong đám tang Madame Jules).

Les Treize có cơ chế hoạt động không khác gì so với sự trở lại của các nhân vật mà Balzac tạo ra trong Vở kịch con người (nếu muốn biết nhiều chi tiết hơn): không nhất thiết phải biết rõ thì mới hiểu được hoàn toàn câu chuyện (nhưng nếu biết thì sẽ tốt hơn, hay nói đúng hơn, nếu biết thì sẽ thấy ngạc nhiên hơn, và nói đúng hơn nữa, sẽ rẽ nhánh tốt hơn).

Balzac tạo ra một hội kín trong truyện của mình giống hệt như Balzac tạo ra hội kín trong cuộc đời thực: tức là gần như chẳng để làm gì. Rất có thể, chính vì không có ý nghĩa gì, cho nên điều đó mới thực sự kích thích Balzac. Vả lại, một con người như thế thực sự cần những thứ farfelu, bằng không thì hẳn con người ấy sẽ thấy chẳng có ý nghĩa gì. Trong đời thực, Balzac từng lập ra một hội kín tên là "Cheval rouge". Théophile Gautier hay Léon Gozlan là những người bị Balzac dụ dỗ tham gia: tất nhiên hội kín ấy chẳng để làm gì, và cũng gần như không tồn tại. Balzac cần một thực tại to hơn thực tại, vì hẳn phải vậy thì mới sống được - hẳn điều này giải thích không ít cho mối quan hệ với Hanska.

(và cũng cả với "la Dilecta" nữa - Rastignac lấy con gái của người tình thì chính Balzac cũng có thời điểm thấy mở ra trước mình khả năng lấy con gái của Madame de Berny)

Tiếp tục, đến câu hỏi, les Treize gồm những ai?

Chắc chắn là có Ferragus, thậm chí đấy còn là thủ lĩnh, "chef des Dévorants". Nhân vật này, sẽ không ai để hụt mất.

Nhưng, ngoài Ferragus còn có những ai?

De Marsay, de Ronquerolles, de Montriveau. Có ai kể thêm được bất kỳ cái tên nào nữa không?

Tôi nghĩ là không ai nêu tên được đến phân nửa của 13 nhân vật kia, kể cả Balzac.

Có cảm giác Maxime de Trailles cũng là một thành viên - điều này tôi không chắc lắm, nhưng kể cả thế rồi thì cũng không đến nổi một nửa. Chắc chắn Paul de Manerville không phải, Félix de Vandenesse cũng không. Loạt nhân vật thuộc thế giới "bohème" chắc chắn không liên quan đến hội kín ấy. Như vậy thì, về cơ bản, đó là một hội thực sự kín, chẳng ai biết được rõ.

Nhưng ngược lại, nó tuyệt đối cần thiết (đối với Balzac)