1. Phan An Sa. Nắng được
thì cứ nắng. Phan Khôi từ Sông Hương đến Nhân Văn. Phương Nam & NXB Tri
thức. 687 tr., 170.000 đ. Lại Nguyên Ân viết “Lời giới thiệu”.
Với cá nhân tôi, tháng vừa rồi quá dễ “xử” vì tôi đã tìm
ngay ra được “cuốn sách của tháng”.
Phan
Khôi, càng nhìn càng thấy là một con người vĩ đại của lịch sử Việt Nam. Một
nhân vật bị khuất lấp, bởi vì thật ra lịch
sử rất bất công, chẳng có cái mai hậu công bằng nào ở đâu ra cả.
Cuốn sách của Phan An Sa (con trai của Phan Khôi) “cắt” hành
trạng của Phan Khôi từ 1936 trở đi cho đến khi Phan Khôi qua đời năm 1959. Lựa
chọn ấy là hợp lý trong tình trạng nghiên cứu Phan Khôi hiện nay, vì bộ sách của
Lại Nguyên Ân đã đi đến năm 1932, gom gần đủ các bài báo của Phan Khôi cho đến
năm ấy, và đã có một sưu tập Sông Hương
do Phạm Hồng Toàn thực hiện trước đây. Năm 1936 là năm Phan Khôi, sau chừng hai
mươi năm lăn lộn với những tờ báo, lần đầu tiên trở thành chủ nhiệm báo, tức là
chủ nhiệm Sông Hương. Đọc sách của
Phan An Sa (kỹ càng và nhiều chi tiết hơn nhiều so với Nhớ cha tôi Phan Khôi của Phan Thị Mỹ Khanh trước đây) ta sẽ biết
Phan Khôi sống trong tình cảnh như thế nào trong quãng thời gian ra 32 số Sông Hương, cũng như biết Phan Khôi đã
viết cuốn tiểu thuyết duy nhất của đời mình, Trở vỏ lửa ra bảo vệ người phụ nữ trong hoàn cảnh ra sao (cuốn này
sau in ở Phổ thông bán nguyệt san).
Cuốn sách cũng gần như khẳng định chắc chắn Phan Khôi bắt đầu viết báo từ Đăng cổ tùng báo, một điều còn tồn nghi
cho đến nay, tuy nhiên vẫn chưa đưa được chứng cứ cụ thể. Sự nghiệp của Phan
Khôi có thật nhiều điểm đặc biệt, và ta đã bắt đầu hình dung sự nghiệp ấy có lẽ
còn đồ sộ hơn cả một nhân vật hồi mấy năm vừa rồi đã được in lại rất nhiều tác
phẩm: Đào Trinh Nhất (cùng Phan Khôi, Đào Trinh Nhất là một trong “tứ đại làng
báo Nam Kỳ”); rất thú vị là trong cuốn sách của Phan An Sa có kể chi tiết Phan
Khôi phê bình Đào Trinh Nhất về quyển Phan
Đình Phùng. Có điều Phan Khôi gần như không in sách trong cả cuộc đời mình,
vĩnh viễn giữ vai trò “con người của các tờ báo”.
Nhan đề cuốn sách rút từ bài thơ mà Phan Khôi làm năm 1956:
