Văn chương miền Nam: một nhà xuất bản

khi nghĩ đến một nhà xuất bản của miền Nam trước 1975 mà ta có thể trình bày lịch sử một cách gọn ghẽ, tôi thấy ngay Lửa Thiêng là một lựa chọn tốt

lửa thiêng là một từ xuất hiện nhiều lần trong lịch sử văn chương Việt Nam: về tập thơ của Huy Cận xem ở kia và ở kia, về một số "Lửa Thiêng" khác, xem ở kia, và tôi cũng từng tìm được một nhà xuất bản hay in sách cho trẻ con của Sài Gòn, hồi đầu thập niên 60, cũng tên là Lửa Thiêng

Kiều: trưng bày

Thật ra, tôi chưa bao giờ là một người "cuồng Kiều". Giới sưu tầm chuyên ngạch Kiều chỉ cần nghe tôi thú nhận tôi không có Kiều Abel des Michels và Kiều văn họa là có thể thở phào loại ngay một đối thủ không đáng để tâm, cào cào châu chấu :p

Cho nên bộ sưu tập riêng của tôi, nói trước luôn là khiêm tốn lắm nhưng cũng gắng gượng đem trưng bày nhân ngày giỗ Nguyễn Du, 5 năm nữa là tròn 200 năm. Viết xong bài "Nguyễn Du chi đạo"  thú thực là tôi mệt lắm rồi, chắc vài chục năm nữa mới dám quay trở lại với Kiều. Nhân tiện, đợt vừa rồi có gì thô lậu mong hải nội chư quân tử niệm tình lượng thứ ^^

Trưng bày sách (11) nho nhỏ

như một tất yếu, đến một thời điểm những quyển sách xưa cũ bỗng như thể đồng loạt tái sinh:

Trưng bày sách (10): Trương Tửu

Đến giờ, ta đã có gần như đầy đủ những trước tác chính của Trương Tửu Nguyễn Bách Khoa:

Nhà phê bình lớn, nhà phê bình vô cùng độc đáo, cũng là nhà phê bình vứt bỏ phê bình.

Trưng bày sách (9) Tạp chí Việt Nam

Bắt đầu từ đây, có mấy người trong giới sưu tầm sách, chuyên ngạch tạp chí đã có một cuộc "hội thảo" về tạp chí xưa nay ở Việt Nam. Đây là một mảng vô cùng khó, vì nó cực kỳ phong phú lại khó lưu trữ.

Nhìn vào các hình ảnh dưới đây có thể mường tượng phần nào lịch sử báo chí Việt Nam (chủ yếu tập trung vào mảng văn học và tư tưởng).

Nếu các bác muốn hỏi gì về từng tờ, tôi sẽ cố gắng giải đáp trong vòng hiểu biết hạn hẹp của mình, nếu không sẽ cố gắng nhờ các bạn khác giải đáp cùng :p Cũng phải nói trước rằng khó có thể biết tường tận được lịch sử báo chí Việt Nam; ngay quyển từ điển báo chí tốt nhất hiện nay cũng sai lầm rất nhiều.

Hình ảnh dưới đây không được sắp xếp theo trình tự logic nào, vì làm thế thì cần rất nhiều thời gian, chắc phải để sau này :p

(hình ảnh dưới đây của rất nhiều người)

Trưng bày sách (8) Một ít Chinh phụ ngâm

Cảm tình, ấy nó cứ là cảm tình, có thể phai tàn nhưng chẳng thể nào mai một đi hoàn toàn. Càng ngày tôi càng thấy Kiều xuất chúng, nhưng cảm tình thời xưa vẫn bắt tôi ưa Chinh phụ ngâm, giờ thỉnh thoảng tôi lại nhớ đến một vài câu rất ất ơ trong đó, như lúc này là câu "Mai Hồ vào Thanh Hải dòm sang".

Cùng ngoảnh lại mà cùng chẳng thấy
Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu
Ngàn dâu xanh ngắt một màu
Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai

Thơ mà như thế mới dã man.

Huyền thoại của một thời

Như hôm trước hay hôm trước vẫn chưa là gì :p Vì những huyền thoại đích thực một thời chúng ta từng sống phải là như thế này.

Cô-xchi-a Lùn khiến chúng ta mơ mộng biết bao nhiêu:

Trưng bày sách (7) Thơ thời tao loạn

Thời loạn thì nhiều nhân tài, lại nhiều thơ hay. Thơ lại hay giống bằng chứng cho thời loạn, và thời loạn qua rồi, khó tồn tại nhất là các tập thơ. Nhiều tả tơi lắm. Nhìn lại một chút, khéo mà cảm động lắm đó :p

Hai nhà thơ không thể bỏ qua của cả một thời:

Rồi:

Trưng bày sách (6) Bảo Ninh

Quay đi quay lại, với tôi thế là cũng đã chẳng còn gì đáng nói về một thời. "Chuyện xưa kết đi được chưa?" :p

Bảo Ninh và tác phẩm đầu tay, 1987:

Trưng bày sách (5) Nguyễn Việt Hà

Cơ hội của Chúa rốt cuộc cũng đã "tái xuất giang hồ" (bonus :p) dưới hình dạng như sau và có cả món đi kèm :p

Cuối cùng thì đã là NXB Trẻ, nhưng khi sách ra rồi thì mới hay hóa ra nó không nằm trong tủ "Mỗi nhà văn - Một tác phẩm" và cũng không nằm trong tủ sách nào cả, và giở trang 42 thì vẫn thấy hãng hàng không "INTERFLUC" (xem về Interflug).

Theo dõi loạt trưng bày sách đợt vừa rồi của tôi, hẳn các bác cũng dễ dàng nhận thấy, Nguyễn Việt Hà, Cơ hội của Chúa và một số tập sách khác của ông là một "ca" đáng nhớ trong lịch sử văn chương Việt Nam mười lăm năm qua.

Lịch sử Cơ hội của Chúa đại khái như sau:

Trưng bày sách (4) Dương Thu Hương

Mỗi thời có một lời mời, và mỗi thời có một nhân vật của nó. Giờ đây nhìn lại, mới thấy rõ tại sao đầu thập niên 80, Dương Thu Hương lại thu hút đến thế.

Tôi cố gắng lắm cũng chỉ đọc được mấy tác giả hồi ấy làm mưa làm gió trên văn đàn được dăm chục trang, cùng lắm trăm trang. Toàn nói những cái gỉ cái gì. Ví dụ Nguyễn Mạnh Tuấn Đứng trước biển, Nguyễn Khắc Phê Những cánh cửa đã mở, và nhất là một nhà văn sau này thấy nhiều người ca ngợi nhưng nuốt không trôi, là Ngô Ngọc Bội.

Bên trong cái vẻ cũ kỹ của văn chương, Dương Thu Hương thật ra rất khác.

Mãi rồi cũng tìm được hai quyển này, có thể coi là mở màn cho sự nghiệp của Dương Thu Hương:

Trưng bày sách (3) Manga và chúng ta :p

Xem mấy lần trước (đây và đây), tình hình một thời (không ngắn) sách tại Việt Nam đại khái có thể thấy rõ là nghèo nàn, khô cứng, một chiều, một giọng, một màu.

Thế nên với riêng tôi, sự phát triển vượt bậc của nhà xuất bản Kim Đồng trong một quãng thời gian giống như một sự kỳ diệu. Nhà xuất bản Kim Đồng có một lịch sử dài, rất hào hùng ngay từ lúc mới được mở ra, là nơi có dấu ấn của gần như mọi nhân vật từ tên tuổi lớn đến có chút tên tuổi ở Việt Nam suốt hơn nửa thế kỷ, nhưng Kim Đồng chỉ thực sự hùng mạnh và phá vỡ nhiều tảng băng định kiến vào đầu thập kỷ 90, với vai trò của Nguyễn Thắng Vu, một ông lớn đích thực của lịch sử xuất bản Việt Nam.

Thế hệ của tôi là đầu tiên về nhiều thứ: đầu tiên thoát khỏi thời kỳ bao cấp, nhưng vẫn dính tí chút gọi là, ít người còn nhớ xếp hàng, tem phiếu nó như thế nào, những ai "cường ký" lắm mới nhớ được cái tàu điện trông ra sao, nhưng vẫn biết đến đổi tiền: cái ngày năm 1985 ấy, tôi học lớp một, trường tôi nghỉ một hôm để lấy địa điểm đổi tiền. Cái thế hệ đầu tiên thực sự sau chiến tranh ấy biết đến ti vi, nhạc disco, sách sến truyện tình, trò chơi điện tử bốn nút, phim video chiếu ngoài quán cà phê, nhưng có hai điều đầu tiên tôi thấy thực sự có ảnh hưởng rất lớn: Internet và manga.

Trưng bày sách (2) Mỗi thời có một lời mời

Không biết sách của một thời ảnh hưởng đến mức nào tới con người của thời ấy xét trên nhiều phương diện, nhưng hẳn là có ảnh hưởng không nhỏ, đặc biệt là trong sự hình thành gu thẩm mỹ. Điều này nhiều khi mang tính chất quyết định cho một nền văn hóa ở mỗi giai đoạn.

Hôm trước là một thời của miền Nam Việt Nam trước 1975, thời có rất nhiều sách triết học. Thật ra mảng sách đó tương đối không dễ tìm, có được chừng chục tác phẩm thì đơn giản, nhưng hơn thế là không dễ nữa.

Còn ở miền Bắc, suốt một thời là như dưới đây; hẳn rất nhiều người còn rất nhớ những hình ảnh như thế này:

Trưng bày sách (1) Thi sĩ Vũ Hoàng Chương

Mở một mục mới trưng bày sách, cho nó có chủ đề chủ điểm tập trung, chứ không như loạt "Sách" trước đây nữa. Vả lại, loạt kia đánh số La Mã, đến những số lớn thì giỏi toán như tôi cũng bắt đầu thấy loạn :p

Mục đích chính của mục này là soi lại những khoảng nhất định trong văn học sử, bổ khuyết vài chỗ trống, hoặc nếu lực bất tòng tâm thì coi như là bày ra một chỗ trống.

Trước tiên là Vũ Hoàng Chương, mà tôi coi là nhà thơ lớn của dân tộc, nhưng sau này, gần đây, ngoài Mây và Say người ta đâu có biết gì nữa. Thêm chút Ta đã làm chi đời ta, hồi ký không mấy cặn kẽ. Thế nhưng Vũ Hoàng Chương có sự nghiệp đồ sộ khủng khiếp, có một thi giới bát ngát tuyệt mỹ, những ngôn từ xiển dương cho cả một lịch sử tiếng Việt.

Năm 2006, tôi đi tra ở kho tư liệu của Viện Thông tin Khoa học Xã hội Việt Nam, không thấy có cái gì về Vũ Hoàng Chương hết. Chưa yên tâm, tôi hỏi vài người trong giới nghiên cứu, họ cũng khẳng định là chẳng có gì đâu.