Nguyễn Huy Thiệp

Giờ, đã nói đến hai người rất khó "chạm" vào rồi, Vũ Trọng Phụng và Nguyễn Bình Phương, còn cần một nhân vật thứ ba nữa ở giữa hai người ấy. Người này đương nhiên phải là Nguyễn Huy Thiệp, cũng là một đối tượng tôi chưa bao giờ tìm được gì để phân tích, chưa tìm được một lối vào khả dĩ, nhưng đã lờ mờ nhận ra, với sự giúp đỡ của Nabokov, như tôi từng đặt gạch :p

Để nhìn nhận văn chương Nguyễn Huy Thiệp, tôi đề xuất một cách thức như sau: đặt ra một bộ ba nữa để cùng phân tích. Bộ ba này là Bảo Ninh, Nguyễn Huy Thiệp và Nguyễn Quang Lập.

Với người biết lịch sử văn chương Việt Nam giai đoạn gần đây, bộ ba này là hữu lý.

Nhưng với người hiểu lịch sử văn chương Việt Nam giai đoạn gần đây, bộ ba này lại rất phi lý.

Năm xưa, tôi cùng mấy người cầm một trang web văn nghệ, nhận được bản thảo một trong những tiểu thuyết của Nguyễn Huy Thiệp, chúng tôi quyết định đăng và tôi được giao trách nhiệm viết lời giới thiệu. Loạt tiểu thuyết ấy, ai cũng đã biết là như thế nào rồi. Tôi đã viết đại ý Nguyễn Huy Thiệp bước chân vào văn chương lớn một cách khó nhọc bao nhiêu thì rút chân khỏi ấy dễ dàng bấy nhiêu. Người có quyền quyết định cuối cùng của trang web ấy rốt cuộc đã thay lời giới thiệu của tôi, bằng một lời ngắn gọn hơn nhiều, đơn giản giới thiệu đây là tác phẩm mới nhất của Nguyễn Huy Thiệp, mặc dù không có gì phản đối ý kiến của tôi.

Nhiều năm đã qua, tôi đã hiểu mình nhìn nhận như thế là đúng, nhưng cũng chẳng đúng. Nguyễn Huy Thiệp phức tạp hơn thế rất nhiều. Nguyễn Huy Thiệp không còn bóng dáng của một thời huy hoàng xưa kia là cả một sự kiện lớn của văn chương Việt Nam. Vấn đề là tại sao Nguyễn Huy Thiệp chấp nhận như vậy, vấn đề là ở chỗ ấy. Không giải thích được thì coi như mới chỉ là nhìn mọi thứ trên bề mặt.

Nhà văn có thể thôi viết luôn, lựa chọn ấy là của Bảo Ninh. Lựa chọn ấy có thể gây khó chịu, hồ nghi, nhưng trong tâm thức chung là hiểu được, cho dù người ta có thể giải thích loạn xạ theo đủ mọi hướng, như là "hết vốn", "sợ" hay thậm chí "hèn nhát". Lựa chọn ngừng viết có ở vô số nhà văn trên thế giới, là đề tài cho cả một cuốn tiểu thuyết của Enrique Vilas-Matas (đây và đây).

Nhưng lựa chọn kiểu Nguyễn Huy Thiệp lại rất khó hiểu.

Cho đến khi biết nhiều hơn về Nabokov tôi mới bắt đầu lờ mờ hiểu ra. Không ở đâu khác, ngạo khí và nộ khí nhà văn thể hiện rõ hơn như ở Nabokov. Nabokov là hiện thân sống động của sự khinh bỉ.

Với Nabokov, Conrad là cửa hiệu đồ lưu niệm, Hemingway có dăm ba thứ lẻ tẻ tí chút ý vị nhưng cũng chỉ đến thế, và Dostoevsky là cả một đối tượng để Nabokov không chỉ châm chích mà còn đến mức sỉ nhục. Danh sách ấy là vô tận.

Phạm Duy Khiêm

Ông anh trai của nhạc sĩ Phạm Duy (mới qua đời) là một con người thật nổi bật. Phạm Duy mới qua đời được vài hôm nên nếu không rành lịch sử lắm, khó có thể tưởng tượng nổi là anh ruột của Phạm Duy từng viết sách cùng Bùi Kỷ và Trần Trọng Kim, cuốn Việt Nam văn phạm, có thể coi là cuốn sách văn phạm (ngữ pháp) đầu tiên của Việt Nam theo lối mới (tuy rằng đóng góp cụ thể của mỗi người thì sau này hình như không ai rõ, thậm chí sau này cuốn sách thỉnh thoảng chỉ mang tên Trần Trọng Kim, không hiểu thật vì thế hay người sau này tưởng là Bùi Kỷ và Phạm Duy Khiêm không có vai trò gì). Phạm Duy Khiêm tự sát ở Pháp năm 1974, từng có thời ông làm Đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Pháp.

Nguyễn Bình Phương

Vũ Trọng Phụng, như tôi nói hôm trước, đúng là một ca cực kỳ khó, vì không biết phải "chạm" vào như thế nào, không phải vì đã có quá nhiều người thử sức (reference lớn nhất và thuộc hàng sớm sủa có lẽ là Văn Tâm - sau cuốn về Vũ Trọng Phụng và cuốn về Tản Đà, Văn Tâm đã bị loại khỏi đời sống nghiên cứu chính thức một cách oan uổng, coi như Việt Nam mất đi một nhà phê bình văn học rất lớn, vì sau này, lúc Văn Tâm đã được viết lại bình thường, những Góp lời thiên cổ sự hay Vườn khuya một mình chỉ là cái bóng mờ của một tài năng lớn đã hiển hiện trước đó hàng chục năm, cái thời Văn Tâm còn là một người trẻ tuổi, kề cận với những bậc đàn anh danh tiếng và sát cánh với một thế hệ mới vô cùng rực rỡ, sau này bị "đì" cả loạt, như Cao Xuân Hạo), mà là vì luôn luôn có cảm giác Vũ Trọng Phụng thoát được mọi cách thức nhìn nhận, mọi nỗ lực theo mọi hướng, vẫn có một cái gì đó rất quan trọng không ai sờ tới được.

Nhưng Nguyễn Bình Phương thì sao?

mặt thì khôn tâm hồn thì chó dại

Ba quyển tiểu thuyết đáng chú ý nhất năm vừa rồi ở Pháp, đều xuất chúng đặc biệt, là Le Sermon sur la chute de Rome của Jérôme Ferrari, Lame de fond của Linda Lê và Peste et Choléra (Hạch và Tả)

Sách (LXI) Một thời

"một thời" hay được sử dụng trong các mệnh đề rất to tát như "một thời đạn bom một thời hòa bình" hay "một thời để sống, một thời để chết"

trong thời chiến tranh, tâm trạng con người như thế nào?

Sách tháng Giêng 2013

Hồi năm ngoái, mấy danh sách tôi liệt kê những cuốn sách mà tôi cho là đáng quan tâm (tháng Năm, tháng Bảy, tháng Chín) cho một tờ tạp chí, có rất nhiều người xem. Điều ấy cho thấy rõ rằng báo chí Việt Nam mãi vẫn không làm được một việc tưởng chừng nhỏ nhặt như vậy, kể cả những tờ được tiếng là lớn nhất.

Lựa chọn

lạ thật, nhiều lúc mình định khắm, thì lại thành ra thắm, nhiều lúc định thắm, thì lại thành ra khắm, kết luận tạm thời: đời thật là dơ dáy :p

Tôi từng nghe một người rất đáng nể về đầu óc nói rất chí lý rằng: “Phàm đã là người có đầu óc, kiểu gì cũng sẽ đi làm khoa học hoặc nghệ thuật”. 

Rất chí lý ở chỗ: